دوشنبه - 2017 اکتبر 23 - 3 صفر 1439 - 1 آبان 1396
Delicious facebook Telegram RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 183697
تاریخ انتشار : 12 خرداد 1395 14:6
تعداد مشاهدات : 229

معضلات محیط زیست با تغییر سبک زندگی حل می شود

باوجود اهمیت محیط زیست و نقش آن در ادامه حیات انسان ها، وضع مطلوبی در جهان وجود ندارد. بشر با سوءاستفاده و بهره برداری بیش از حد از طبیعت، محیط زیست دیگر حیوانات و حتی خود را به مخاطره انداخته است. راه حل نجات از این وضع، تغییر سبک زندگی است

معضلات محیط زیست با تغییر سبک زندگی حل می شود

حجت الاسلام یعقوب علی برجی، مدیر علمی دانشنامه اسلامی کشاورزی، منابع طبیعی و محیط زیست در گفت وگو با جام جم:

معضلات محیط زیست با تغییر سبک زندگی حل می شود

اشاره: باوجود اهمیت محیط زیست و نقش آن در ادامه حیات انسان ها، وضع مطلوبی در جهان وجود ندارد. بشر با سوءاستفاده و بهره برداری بیش از حد از طبیعت، محیط زیست دیگر حیوانات و حتی خود را به مخاطره انداخته است. راه حل نجات از این وضع، تغییر سبک زندگی است که اگر این مساله محقق شود، بسیاری از مشکلات این حوزه به خودی خود حل خواهد شد. فرهنگ رفتار با محیط زیست باید ارتقا یابد و این موضوع وظیفه همه مردم است و در این باره همه باید احساس مسئولیت کنند. محیط زیست در بردارنده آب، هوا، خاک، موجودات زنده، کنش ها و واکنش های اطراف ماست و هر وقت یک مولفه از این مجموعه دچار نقصان شود به دیگر اعضا نیز ضرر می ر سد. ریزگردها، کمبود منابع آبی، فرونشست دشت ها، شکارهای بی رویه و از بین رفتن موجودات همه و همه اخم های محیط زیست به رفتارهای انسان هاست. رهبر معظم انقلاب با تدبیر و درایت موضوع سبک زندگی ایرانی ـ اسلامی را مطرح کرده اند؛ زیرا این مساله همه جنبه های زندگی مردم را تحت الشعاع خود قرار می دهد. با توجه به تغییرات اقلیمی که در کشور ما ایجاد شده و کمبود منابع آبی، کشور ما در آینده با بحران آب به صورت جدی تر مواجه خواهد شد؛ پس تنها راه برون رفت از این مشکل تغییر سبک زندگی است. در گفت وگو با حجت الاسلام والمسلمین دکتر یعقوب علی برجی، مدیر علمی دانشنامه اسلامی کشاورزی، منابع طبیعی و محیط زیست، معاون پژوهش مجتمع عالی فقه و استاد جامعه المصطفی(ص) العالمیه به بررسی جایگاه و نقش محیط زیست در سبک زندگی پرداختیم که پیش روی شماست.

امروز مساله محیط زیست به عنوان یک موضوع جدی و مهم پیش روی انسان است. دین در حل این معضلات چه نقشی را می تواند ایفا کند؟

 

بحران محیط زیست، مساله ای نیست که در راه باشد؛ بلکه بحرانی است که درگیر آن هستیم. همان طور که شما گفتید موضوع بسیار مهمی است که علاوه بر کارشناسان که به اهمیت آن آگاه هستند، باید عموم مردم به خاطر نقشی که در حل معضلات زیست محیطی دارند از عمق فاجعه مطلع باشند. محور این بحران هم خود انسان است؛ بنابراین نجات از این بحران باید با توسل به انسان انجام شود. انسان به خاطر زیاده خواهی ها، حرص و ولع و مشکلاتی که در مدیریت زمین داشته، خودش را گرفتار این بحران و فاجعه کرده و اگر بخواهیم از این بحران نجات پیدا کنیم، دوباره باید خود انسان به صحنه بیاید.

این فساد انسان به هلاکت نسل و همه موجودات زنده منجر خواهد شد. برای نجات کره زمین و همه موجودات زنده یک فعالیت فرهنگی با سه قید کلی لازم است؛ یعنی این فعالیت فرهنگی با دربرگیری همه قشرها در همه سنین با همه امکانات و ابزاری که در اختیار داریم، باید اجرا شود. دین و آموزه های دینی و ادیان الهی به عنوان یکی از مهم ترین بخش از فرهنگ می تواند در این زمینه به کمک انسان بیاید. پس همان طور که رهبر معظم انقلاب تاکید کردند حفظ و حراست از محیط زیست باید به یک فرهنگ عمومی تبدیل شود. باید با تغییر رویه و سبک زندگی خودمان این نکات را وارد زندگی کنیم تا بتوانیم این سرمایه ها را برای نسل های بعد هم حفظ کنیم و خودمان هم به بهترین شکل از آن بهره ببریم.

نقش حوزه علمیه به عنوان یک نهاد علمی و آموزشی مهم کشور در این زمینه چیست؟

ما وظیفه داریم این فرهنگسازی را در تمام ابعاد داشته باشیم. حوزه علمیه از 15 سال پیش در زمینه پژوهش های مرتبط با محیط زیست فعالیتش را آغاز کرده که نتیجه آن به سرانجام رسیدن پژوهش های کاربردی است. آخرین اثر - که جامع ترین این آثار است- دانشنامه اسلامی کشاورزی، منابع طبیعی و محیط زیست است که در 20 جلد منتشر خواهد شد و تاکنون چند جلد آن تدوین شده است. در استان قم، گروهی از پژوهشگران به مدت 15 سال در حوزه فرهنگ جهادی و مسائل کشاورزی و محیط زیست از دیدگاه اسلام فعالیت می کنند که انتشار نشریه فرهنگ جهاد نتیجه آن است.

 

 

نقش روحانیون در این امر مهم چقدر است؟

روحانیون می توانند با تریبون هایی که در دسترس دارند اهمیت استفاده درست و احترام به محیط زیست و آلوده نکردن آنها و... را به مردم بگویند و از آنها بخواهند در این راه به وظایف خود عمل کنند.

 

در این زمینه کتاب هایی هم داریم؟

رساله عملیه محیط زیست همراه کتاب ۴۰ حدیث و روایات محیط زیست تهیه شده است. این رساله و کتاب 40حدیث مبتنی بر فتوای مراجع معظم تقلید در پاسخ به صد استفتای صورت گرفته است. این استفتائات در مورد موضوعات مختلف زیست محیطی از جمله مصرف آب، قوانین محیط زیست و وظایف فقهی و شرعی مردم، حقوق حیوانات و... است.

 

حفظ گونه های جانوری و گیاهی هم از اهمیت بالایی در چرخه محیط زیست برخوردار است. در این زمینه چه دستورات دینی داریم؟

در یکی از جنگ های زمان نبی مکرم اسلام(ص)، سپاهیان از منطقه جنگلی می گذشتند که آهوهای زیادی زندگی می کردند؛ ایشان برای آسیب نرساندن به این حیوانات دستور داد فردی در آن منطقه حضور یابد و به عنوان محیط بان از آنها مراقبت کند تا از اذیت و آزار احتمالی برخی لشکریان ممانعت به عمل آورد. در روایات هم آمده که پیامبر تاکید داشتند شاخه درختی بی جهت شکسته نشود، حتی در زمان جنگ که تخریب های زیادی صورت می گیرد.

در روایاتی شکسته شدن بی جهت شاخه درخت به شکستن بال فرشته ای تعبیر شده است. این نشان از اهمیت اسلام برای جلوگیری از تخریب محیط زیست است.

 

 

در مدرسه عالی فقه جامعه المصطفی(ص) العالمیه برای تخصصی کردن فقه چه اقداماتی صورت گرفته است؟

تخصصی سازی فقه یکی از آرزو های بزرگانی مانند آیت الله اراکی، آیت الله حائری و شهید مطهری بود. با توجه به گستردگی حوزه های فقهی، یک فقیه نمی تواند در همه حوزه های فقهی تخصص یابد. در نتیجه، تخصصی سازی فقه، قوت و آشنایی بیشتر فقیه متخصص در یک فن را همراه دارد تا توانایی پاسخگویی به نیازهای آن حوزه را پیدا کند. فقه سیاسی، فقه قضایی، فقه اقتصادی، فقه خانواده، فقه تربیتی، فقه مقارن و فقه عبادی عنوان رشته هایی است که اکنون در این مدرسه تدریس می شود. این مدرسه، اولین مرکز علمی به شمار می رود که تخصصی سازی فقه را در دانشگاه ها و محافل علمی جهان نهادینه کرده است.

 

آیا در باب محیط زیست نیز فقه تخصصی شده است؟

بله، رشته هایی نیز در فقه محیط زیست ایجاد شده است. با توجه به این که مساله محیط زیست و تخریب آن از معضلات جهانی به شمار می رود، همه دلسوزان بشر بر این باورند که بهترین راهکار برای جلوگیری از تخریب آن، ارائه راهکار فرهنگی است. در دین مبین اسلام نیز رهنمودها و راهکارهای بسیار ارزشمند و کارآمد در حوزه محیط زیست وجود دارد و ما با نظر به این موضوع، اقدام به طراحی این رشته کرده ایم.

در روایاتی شکسته شدن بی جهت شاخه درخت به شکستن بال فرشته ای تعبیر شده است. این نشان از عزم اسلام برای جلوگیری از تخریب محیط زیست است

 

بیان دیدگاه دین از زبان طلابی که از کشورهای مختلف در جامعه المصطفی(ص) تحصیل می کنند و روزی به تبلیغ دین در کشورهای خویش همت خواهند گمارد، خدمتی به بشریت برای جلوگیری از تخریب محیط زیست و بیانگر حقانیت و کمال دین اسلام به شمار می رود. تلاش می کنیم تا دوره های آموزشی خود را پژوهش محور قرار دهیم تا با مطالعه و تحقیق روی مسائل و معضلات جامعه گامی در این مسیر برداریم. علاوه بر تدوین پایان نامه های متعدد که تلاش شده است به مسائل مستحدثه فقهی پرداخته شود.

 

قرآن، تاریخ اسلام و مساله آب

امروز در دوران فاجعه کمبود و آلودگی آب به سر می بریم و به همین دلیل حفظ و حراست از آب باید به فرهنگ عمومی جامعه تبدیل شود. بی تردید دین اسلام در این زمینه نقش اول را می تواند بازی کند؛ چرا که یک میلیارد مسلمان در دنیا وجود دارند و اگر آموزه های دینی برای مسلمانان مشخص شود، آنها در مسیر نجات بشر همکاری خواهند کرد. مسأله آب در آیات و فقه همواره مورد توجه بوده است. با توجه به این که کشورهای اسلامی در مناطق خشک مستقر بوده اند، برای نحوه استخراج آب های زیرزمینی و استفاده بهینه از آن همواره مساله آب مورد توجه قرار داشته است. در تمدن اسلامی و در طول تاریخ علاوه بر آیات قرآن کریم و احادیث و روایات، دانشمندان اسلامی بسیاری در مورد مسائل مربوط به آب تحقیقاتی کرده اند که متاسفانه کمتر در دانشگاه های کشاورزی بررسی می شود. بحث مالکیت آب یکی از چالش های مهم دنیای معاصر است که در آموزه های اسلامی به طور کامل به آن پرداخته شده است. آنچه از آیات قرآن کریم برداشت می شود، این است که ما باید بهره وری بهینه از آب در کشاورزی داشته باشیم. در تمدن ما روش های مختلفی در جمع آوری و ذخیره سازی آب باران، روش های استخراج آب های زیرزمینی، شیوه های ابتکاری در انتقال آب از منطقه ای به منطقه دیگر و ... وجود داشته است که از فناوری های مسلمانان در قرون گذشته بوده است، طوری که آبیاری قطره ای، برگرفته از روش ابتکاری دانشمندان اسلامی از جمله ابن عوام در قرن ششم است. در بیش از ده کتاب فقهی شیعه، بحث آب مطرح بوده است . مالکیت آب امروز یکی از معضلات کشور ماست که باید به آن پرداخته شود.

 

واژه «ماء» 62 مرتبه در قرآن آمده است. قرآن کریم اشاره داشته که آب موجب رحمت و برکت است و زندگی تمام جانوران به آن بستگی دارد. همچنین در آیات قرآن تاکید شده سرسبزی طبیعت، پیدایش مراتع و مزارع حاصل وجود آب است. آب بر پایه آموزه های دینی منشا اول خلقت و زندگی و تداوم حیات است. همچنین در آیات تاکید شده تنوع زیست محیطی بر پایه آب است.

 

از منظر قرآن کریم آب نقش مهمی در طهارت و بهداشت جسمی و روانی انسان ها ایفا می کند. همچنین این نعمت الهی نقش مهمی در درمان بیماری ها دارد و در قرآن کریم تصریح شده است که به حضرت ایوب گفته شد از آب برای درمان خود استفاده کند. امام علی(ع) در حدیثی می فرمایند: از آب آسمان بنوشید؛ چرا که بدن را پاکیزه و بیماری ها را رفع می کند. تشویق قرآن بر استفاده بهینه از آب و نهی از آلوده کردن و اسراف آن از دیگر مواردی است که این کتاب الهی اشاره داشته است. قرآن کریم همچنین ضمن اشاره به مسائل علمی آب در زمینه هدایتی و تربیتی برای استفاده از این نعمت بزرگ الهی تاکید دارد که اینها باید سرمشق و الگوی ما در سبک زندگی باشد. در حال حاضر مصرف و همچنین میزان هدر رفت آب در منازل از میانگین جهانی بسیار بالا بوده و ضروری است با تغییر سبک زندگی بر این معضلات فائق آییم.

سیدحسین امامی

دین و زندگی

منبع:

http://press.jamejamonline.ir/   


نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :