دوشنبه - 2017 اکتبر 23 - 3 صفر 1439 - 1 آبان 1396
Delicious facebook Telegram RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 183996
تاریخ انتشار : 18 خرداد 1395 10:17
تعداد مشاهدات : 152

مدرسه علميه امام خميني(ره)

رابطه همت مضاعف و کار مضاعف باآسیب های اجتماعی

دین مبین اسلام همیشه انسانها را در هر شرایطی به سوی همت مضاعف و کار و تلاش وکوشش برای زندگی سالم ودرآمد ومعیشت راحت دعوت کرده است.

رابطه همت  مضاعف و کار مضاعف با آسیب های اجتماعی

گردآورندگان:

زهره مؤذن زاده و معصومه کریمی

پاييز 1389

چکیده

دین مبین اسلام همیشه انسانها را در هر شرایطی به سوی همت مضاعف و کار و تلاش وکوشش برای زندگی سالم ودرآمد ومعیشت راحت دعوت کرده ومادام انسانها را از کاهلی وسستی باز می دارد.

اما گاهی آسیبهایی بر پیکر یک جامعه وارد می شود ومانع رسیدن انسان به زندگی بدون دغدغه ، خواهد شد.

 در این مجموعه ابتدا اهمیت وجایگاه کار بررسی شده و توصیه های اسلام درباره کار بیان گردیده است. درادامه آسیب شناسی تعریف شده و انواع آسیب های شغلی ذکر گردیده و در پایان به بیان راهکارها و حل و فصل این آسیب ها پرداخته است و نهایتاً با برنامه ریزی و استفاده بهتر از امکانات با مدیریت اسلامی صحیح تحقیق خاتمه می یابد.

 

واژگان كليدي: همت، کار، مضاعف، آسیب، بیکاری، ربا، مبارزه فرهنگی، خرافات، مدیریت، مسئولیت پذیری، تعهد، خلاقیت، برنامه ریزی.

 

مقدمه

یکی از پایه های مهم اسلام کار می باشد و اسلام برای کار اهمیت زیادی قائل شده و مردم را از بیکاری، تنبلی و سهل انگاری نهی کرده است. همت انسان در کار یک فعالیت آگاهانه است که انسان بوسیله آن و با مضاعف نمودن آن می تواند بر مشکلات خود فائق آید.

انسان بوسیله کار، جنبه های مثبت زندگی را در نظر گرفته و از مزایای ارزشمند آن بهره مند می گردد و متقابلاً از ابعاد منفی زندگی یعنی گوشه گیری و تنبلی و سستی پرهیزمی نماید.

برخی از مضراتی که در جامعه  تحت عنوان آسیب تعریف می شوند ، تمام فعالیت های مثبت زندگی انسان را تحت شعاع قرار داده و او را از زندگی طبیعی و نرمال و تلاش و کوشش و همت مضاعف دور می گردانند و اگر این آسیب ها به موقع شناخته شده و  ریشه یابی گردند از بروز آسیب های جدی در جامعه جلوگیری به عمل خواهد آمد.

 

1.اهمیت و جایگاه کار

1.1.معنای لغوی و اصطلاحی کار

کار در لغت در معانی متعدی بکار رفته است از جمله؛ کاشتن، کاریدن، کشت و کار، امر از کاشتن و کاریدن، در ترکیب نیز به معنای کارنده و کشت کننده می آید. 

 

1.2.کار در قانون طبیعت و نظام تکوین

کار از دو نظر اهمیتی اساسی دارد؛ 1. قانون طبیعت و سنت های حاکم بر نظام آفرینش. 2. قانون شریعت و برنامه های آن.

کار در قانون طبیعت نیز از دو جهت اهمیت دارد:

1.از نظر قانونمندی های حاکم بر طبیعت.2.از نظر قوانین طبیعی حاکم بر وجود انسان و رابطه آن ها با قوای روانی و تنی او.

از نظر قانون طبیعت، کار وسیله ای است برای فعلیت یافتن آثار پدیده های طبیعی و آماده سازی آن ها برای بهره برداری انسان. هر کالایی که مورد استفاده انسان قرار می گیرد، به کمک کار کارگری از بطن طبیعت زاده شده آماده بهره برداری قرار گرفته است. کار، در ارتباط با قوانین حاکم بر وجود انسان نیز ابزاری است برای بودن و شدن آدمی و به فعلیت رسیدن نیروهای جسمی و عقلی وی و رشد و شکوفایی استعدادهای فطری درون شخصیت او.

قرآن کریم از کار و عمل، فراوان سخن گفته است و در بعد از نظام تکوین و تشریع ضرورت و اهمیت کار و عمل را تبیین و تشریع کرده است و می فرماید:

 

«لَقَد خَلَقنَا الإنسانَ في کَبَد» .2 

انسان را در رنج آفریده ایم.

ماهیت هستی انسان را، در ارتباط با ظرف وجود و حیات او، سختکوشی و تلاش تشکیل می دهد، و در قانونمندی عام عالم، حرکت و عمل و دشواری (رنج: کَبَد) برای انسان ضروری و الزامی شناخته شده است.3

امام رضا (علیه السلام) می فرمایند:

«مردم ما ناگزیرند در تلاش زندگی خویش باشند، سپس کوشش در راه کسب مال را رها کن». 

امام صادق (علیه السلام) می فرمایند:

«فقر نتیجه سستی و تنبلی است».  

همچنین از پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) نقل است که:

«مردم باید یک سوم از روز را صرف کار و تلاش، یک سوم را صرف خواب و بقیه آن را صرف عبادت، تفریح و فعالیت های اجتماعی کند».

در مجموع کثرت آیات و احادیث مرتبط با کار و تلاش برای تأمین معاش نشان دهنده آن است که اسلام نسبت به فعالیت های اقتصادی در زندگی مادی توجه ویژه ای دارد.4

1.3.اهمیت و جایگاه کار

یکی از پایه های مهم اقتصاد اسلامی، کار است و اسلام برای کارهای تولیدی، به ویژه کشاورزی و دامداری و کارهای توزیعی و کسب و تجارت، اهمیت بسیار قائل است و مردم را از تنبلی و بیکاری و سهل انگاری نهی کرده است.5

کار، کوشش انسانی است و یک فعالیت آگاهانه انسان است که آدمی بوسیله آن با کمبودها مبارزه می کند و   می کوشد تا برای برآوردن نیازهای خود بر مقدار کالاها بیفزاید.در قرآن کریم به حرفه ها وشغل ها و فعالیت های زیادی مانند کشاورزی، دامپروری، کشتی رانی، و جهانگردی و ... توجه و اشاره کرده است.6

2.توصیه های اسلام درباره کار

2.1.تشویق به کار در قرآن

قرآن کریم پیوسته مردم را به کار و کوشش دعوت و بر آن ها فرض کرده تا جنبه های مثبت زندگی را در نظر گرفته، از مزایای ارزشمند دنیا بهره مند گردیده، متقابلاً از ابعاد منفی زندگی یعنی گوشه گیری، تنبلی و سستی پرهیز نمایند. خداوند متعال فرمود:

«آنگاه که نماز جمعه به پایان رسید، در روی زمین پراکنده شده، از فضل الهی روزی بجوئید».7

و در مقام ایجاد توازن بین زندگانی مادی و معنوی می فرماید:

«و در آنچه خداوند به تو داد، منزلگاه آخرت خویش را طلب نمود، بهره-ات را از دنیا فراموش نکن».8

باتوجه به آیات فوق ونظایر آن چنین استفاده می شود که؛ بهره مند شدن از نعمت های الهی و رسیدن به استقلال و خودکفایی و بی نیازی از اجانب و بیگانگان جز با تلاش و کوشش صادقانه محقق نخواهد شد.9

2.2.کار و کوشش و نکوهش بیکاری

در فرهنگ دین واژه های بیکاری،بی حالی،تعطیلی و... جزء رذایل اخلاقی و با عنوان ضد ارزش مطرح است، چه این که فعالیت، تلاش، تحرک، و کوشش با انگیزه های الهی در جهت صحیح جزء فضایل اخلاقی و به عنوان ارزش دینی مطرح است، ائمه هدی (علیه السلام) با سیره علمی و عملی خود این اصول اساسی را تبیین کرده اند و ارزش ها را مشخص و ضدارزش ها را معین فرموده اند. از جمله پیرامون کراهت خواب و بیکاری که امام صادق (علیه السلام) فرمودند:

«زیاد خوابیدن و خوش خواب بودن دین و دنیا را از انسان می گیرد. کثرت خواب نشانه بی حالی انسان است و الا انسان با نشاط و بهاری که شور زندگی در وجود اوست خیلی با خواب سر و کار ندارد».10   

در اسلام تلاش و کوشش در جهت رفع نیازهای مادی، قویاً توصیه شده است .

 

2.3.تشویق به کار و نکوهش تنبلی

اسلام دین کار و کوشش است و به رغم تبلیغاتی که گاهی از جانب مخالفان اسلام درباره تشویق روحیه دنیا گریزی و ترغیب به آخرت گرایی در این دین دیده می شود و گریز از کار و کوشش را از نتایج این نگرش در میان مسلمانان می دانند، منابع دینی ما پر از روایاتی است که بر این امر تأکید فراوان کرده است و آن را از بهترین و ارزشمند ترین عبادت ها شمرده است.11

در آیه ای از قرآن مجید، آفرینش روز و روشنایی آن را برای تأمین معاش ذکر کرده-است.  

«وَ جَعَلنَا النَّهارَ مَعاشاً ».12

روز را برای کسب روزی و معیشت قرار دادیم.

بی شک تلاش و تولید و بهره وری بهینه از آب و خاک راه نفوذرا بر استعمارگران و اجانب می بندد. استعمارگران کهنه کار که با ظاهری خیرخواهانه و به انگیزه تغییرات اساسی در زندگی مردم، به کشورهای جهان سوم وارد شده، به تدریج فرهنگ تنیلی، سستی و تن-پروری را در میان مردم نهادینه کرده، سرانجام آب و خاک سرزمین آن ها را به انگیزه-احیاء،بازسازی وعمران ازدست آنان می ربایند.

از این رو مشاهده می شود در مکتب حیات بخش اسلام به کار و کوشش از زاویه استقلال و خودکفایی اهمیت ویژه ای داده شده است.13

3.آسیب  شناسی

آسیب در تعریف عام؛ به معنای معضل و مشکلاتی است که بر پیکره فرد یا جامعه وارد می شود.در آسیب های فردی، متضرر آسیب، خود شخص می باشد، اما در آسیب های اجتماعی، تمام افراد یک جامعه درگیر آن مشکل خواهند شد.

برای جلوگیری از بروز آسیب بر پیکره یک جامعه باید بدنبال علت اساسی به وجود-آمدن آن مشکل شد، بعداز پیدا کردن علت ها و ریشه یابی آن مشکلات وآسیب ها باید برای برطرف کردن آن ها اقدام کرد.از جمله مشکلات اجتماعی که امکان وقوع آن در طبقات مختلف جامعه است، آسیب هایی نظیر؛ آسیب های شغلی،آسیب های اجتماعی،آسیب های فرهنگی،آسیب های اقتصادی، آسیب های سیاسی و ...می باشد، که به ذکرچند نمونه ازمهمترین این آسیب ها اکتفا می شود.

 

3.1. انواع آسیب ها

3.1.1. آسیب های شغلی

نقش محافظتی وبازدارندگی«کار» ازارتکاب ناهنجاری ها و جرایم در تمام پژوهش های ملی و بین المللی تأیید شده است.

مطالعات اسمیت در سال 1987، تیلور در سال 1991، فریر در سال 1992 نشان داد که بین کار و سلامت رابطه معناداری برقرار است.

اگرچه رابطه معنادار کار با رفاه خانواده نیازی به استدلال واستشهاد ندارد ولی در این زمینه هم تحقیقات زیادی در کشورهای متعدد انجام شده و به تأثیر بیکاری در از هم گسیختگی و فساد اخلاقی در خانواده ها تأکید گردیده است.

اثرگذاری بیکاری بر افزایش جرایم انکارناپذیر است. چنانچه دیکنسون معتقد است بین ارتکاب جنایات و بیکاری رابطه معناداری وجود دارد.

واژه کار آنچنان با واژه انسان متلازم و همراه است که با رویکرد حیاتی هرکدام دیگری را تداعی می کند. البته کار و تلاش برای بقا ادامه حیات نه تنها انسان بلکه برای تمام جانداران پیش شرط زندگی است. بنابراین آسیب  شناختی با محوریت کار یکی از مهمترین مباحث در حوزه علوم انسانی مانند(علوم اجتماعی،روانشناسی و ...) می باشد.14

 

3.1.2.آسیب های اقتصادی

الف)ربا؛علامه طباطبایی در بیان مفهوم ربا چنین می گوید:

«ربا یعنی تبدیل مثل به مثل با مقداری زیادتر مثلاً کیلوگندم را به 12 کیلو، تا مدت معینی به ربا می دهد و یا هزار تومان پول به یک هزار و دویست تومان تا

مدت معینی به ربا بدهد و نیز کالا و جنسی را مثلاً به 10 تومان بفروشد و بعد از مدتی، دوازده تومان بیگرد».15

فرض کنید کسی روزانه، برای اداره زندگی خود به دوهزار تومان، نیاز دارد ولی درآمد او هزار تومان است، درواقع روزی هزار کسری دارد، که ناگزیر، باید آن را از فردی، ربا بگیرد و روز بعد، یک هزار و دویست تومان بدهد. بنابراین دویست تومان از فرد روزانه او در یک روز، کسر شده، هشتصد تومان برای او باقی می ماند و همین طور در روزهای دیگر که سرانجام وضعیت زندگی او روز به روز در سراشیبی قرار گرفته، از هستی ساقط می شود. چون رباخوار غیر از هزار تومان خودش، هزار تومان رباگیرنده را نیز در اختیار دارد.16

یکی از مشکلات مهم اجتماع در غالب جوامع بشری، مسأله ربا  و معاملات مبتنی بر آن است. این مشکل، در طول تاریخ همراه انسان بوده و با گذشت زمان با اینکه ادیان الهی و اندیشمندان بزرگ اجتماعی با آن به مبارزه پرداخته اند، نه تنها از بین نرفته، بلکه در خیلی از جوامع شکل قانونی و اقتصادی هم به خود گرفته است.17

بعد از رنسانس و فروپاشی سلطه کلیسا در کشورهای اروپایی ربا به تدریج شکل قانونی به خود گرفت  و بعد از رشد نظام سرمایه داری، وارد مباحث اقتصادی شد و بعنوان جزء لاینفک آن نظام درآمد و با گسترش این نظام به کشورهای اسلامی علما و اندیشمندان اسلام، خود را با نظامی مواجه دیدند که یکی از اجزای اصلی اش به نص قرآن و سنت حرام است.

در این هنگام بعضی از تحصیل کرده ها که شیفته تمدن غرب و نظام سرمایه داری بودند و آن  نظام و تمدن را با تمام اجزایش به منزله اصل مسلم و غیرقابل اجتناب می پذیرفتند، با تمسک به بعضی از روایاتی که اهل سنت در مورد مجمل بودن مفهوم ربا نقل می کنند، و با تمسک به بعضی از اختلافات که در مورد محدوده موضوع ربا بین علما هست، دست به تصرف در موضوع و حکم ربا زدند و به شکل های مختلف کوشیدند تا نشان دهند که «زیاده» و  «بهره ای» که در نظام بانکی سرمایه داری مطرح است، ربای حرام شده در قرآن نیست و از نظر مفهومی و ماهوی با آن فرق دارد و یا اگر همان باشد به دلایلی امروزه مباح است.18

بی شک اموری که در قالب احکام تکلیفی در شرع مقدس اسلام آمده، هریک دارای فلسفه و علت خاصی است. یکی از اموری که در دین مقدس اسلام حرام شمرده شده، رباخواری است که فلسفه حرمت آن از چند جهت قابل دقت و بررسی است.19

1.ربا خواری مانع کارهای نیک است.

یکی از کارهای بسیار ارزشمندی که در میان مردم از جایگاه رفیعی برخوردار است فرهنگ قرض الحسنه می باشد. این عمل از یک سو قرض دادن به خدا محسوب می گردد همانگونه که خداوند فرمود:

«کیست که به خدای متعال قرض  الحسنه دهد تا چندین برابر آن را به او برگرداند و قطعاً برای او پاداش کریمانه ای خواهد بود».20

از سوی دیگر؛ تقویت فرهنگ قرض الحسنه موجب احیاء معروف و از بین رفتن رباخواری خواهد شد.

زراره می گوید امام باقر(علیه السلام) فرمودند:

«بی تردید خداوند متعال ربا را حرام فرموده تا کارهای معروف و پسندیده از میان مردم برداشته نشود».21

2.رباخواری مانع تجارت است.

یکی دیگر از دلائل تحریم ربا، از دیدگاه شارع مقدس، این است که، رباخواری جلوی تجارت و خریدوفروش و تولید،که یک کار شرعی و حلال است، را می گیرد. هشام بن حکم از فلسفه حرمت ربا از امام صادق (علیه السلام) سؤال کرد و حضرت فرمودند:

«اگر ربا حلال می بود مردم تجارت و کسب را رها می کردند از این رو

خداوند متعال رباخواری را حرام شمرد تا مردم از آن دوری نموده، مبادلات تجاری را پیشه خود سازند و بی شک فزونی سرمایه را در قرض الحسنه باید جستجو کرد».22

ب)رشوه خواری

متأسفانه یکی از بلاهای بزرگی که از دیرباز دامنگیر بشر شده و در عصر حاضر، با شدت بیشتری جریان دارد موضوع رشوه خواری است.

این بیماری مهلک از یک سو بزرگترین مانع اجرای عدالت بشمار رفته، از سوی دیگر قوانین بشر دوستانه که قاعدتاً باید حافظ منافع طبقات ضعیف باشد، به سود طبقات نیرومند که قانون باید آن ها را محدود کند، به کار می افتد.

در این شرایط ثروتمندان از خدا بی خبر که برخلاف افراد محروم با رشوه دادن، قوانین هم در دست آنان بازیچه ای بیش نیست، به ظلم و ستم بر ضعیفان و محرومان ادامه داده،در نتیجه آرامش جامعه را از بین می برند.23

گاهی از اوقات زشتی رشوه باعث می شود تا این هدف شوم در لابلای عبارات و عناوین دیگری مانند هدیه، تعارف، حق الزحمه، پول چایی و اِنعام صورت گیرد ولیکن این عناوین هیچ تغییری در ماهیت آن ایجاد نکرده، پولی که از این طریق به دست می  آید حرام و نامشروع می باشد.24

رشوه خواری مضرات بسیاری را به همراه دارد از آن جمله:

1.رشوه خواری موجب یأس و نومیدی ضعیفان و محرومان جامعه می گردد زیرا با وجود رشوه دهندگان کسی به کار محرومان رسیدگی نمی کند و درنتیجه محرومان امید به زندگی آینده را از دست می دهند.

2.رشوه خواری موجب جرئت و جسارت ثروتمندان و تضعیف محرومان خواهد شد.

3.رشوه خواری نابودکننده عدالت اجتماعی است، زیرا افرادی که پول بیشتر دارند می توانند قانون را عوض کنند.

4.رشوه خواری عقیده راست انسان را به کفر کشانده، موجب فساد و تباهی می گردد.

5.رشوه دادن و رشوه گرفتن اعتماد عمومی را سلب می کند. زیرا وقتی بعضی از افراد بدانند که می توان با کادو و یاپول به هدف خود رسید و عده ای همچنان نظاره گر صحنه ها باشند اطمینان و اعتمادشان از مسئولان و حاکمان سلب می شود.25

 

3.1.3.آسیب های فرهنگی

اهمیت تلاش و مبارزه فرهنگی در زمان حاضر

اکنون که استکبار جهانی از انقلاب اسلامی ما سیلی خورده و به نقش عظیم مسلمین در-معادلات جهانی پی  برده است ما شاهد ایجاد اختلال در جوامع اسلامی، رذالت کافران در ضدیت با اسلام و نسل کشی مسلمانان هستیم بنابراین شکی نیست که همه ایرانیان باید از برادران مسلمان خود در نقاط مسلمان نشین جهان، پشتیبانی کنیم و نیز تردیدی وجود ندارد که برای حفظ عزت و سیادت مسلمانان که یک واجب شرعی است وظیفه داریم در روابط بین المللی، از مواضع سیاسی کشور های مسلمانان حمایت کنیم.

تهاجم فرهنگی بر خلاف شیوه های تهاجم نظامی و اقتصادی، یک جریان کاملاً ملموس نیست که بتوان در برابر آن واکنش نشان داد بلکه از تلاش ها و تجربه های فراوان دشمنان اسلام حکایت می کند، به همین جهت این شیوه خطرناک ترین نوع هجوم است که اگر با موفقیت همراه باشد دشمن به همه اهداف خود رسیده است و دیگر نیازی به مبارزه نظامی هم نخواهد داشت و متأسفانه تلاش دشمنان اسلام تا اندازه ای نیز موفق بوده است زیرا تکنولوژی جدید درها را شکسته و فرهنگ مهاجم، چون مهمان ناخوانده ای به اندرونی سر کشیده است.و همین طور با وجود تبلیغات وسیعی که از طرف مسیحیت علیه السلام صورت می گیرد و با وجود کار شکنی ها و دشمنی هایی که وهابیون علیه تشیع می کنند و نیز با توجه به غیرقابل مقایسه بودن نیروی انسانی بودجه های کلانی که از طرف واتیکان هزینه می شود لذا باید در امر تبلیغ اسلام و اعزام مبلغ به کشور ها کوشش کرد و از آنجا که همواره حقیقت پیروز می شود، فعالیت-های بسیار ساده و اندکی که در آنجا برای معرفی چهره تشیع انجام می گیرد خوشبختانه بازده بسیار چشمگیری دارد.

و همین طور از جمله فعالیت هایی که می توان در همین راستا انجام داد، ایجاد ارتباط مداوم با مراکز اسلامی، در دیگر کشور های مسلمان است باید دانست که پویایی و جاودانگی هر چه بیشتر انقلاب اسلامی نیز در پرتو تلاش خستگی ناپذیر ما در تمامی صحنه های علمی-،هنری- فرهنگی و پاسخگویی مناسب به نیاز های همه جانبه در داخل و خارج کشور میسر  است.26

 

3.1.4.آسیب های عقیدتی

دلایل پیدایش خرافات و بدعت ها

بدعت در لغت به چیز نو و بی سابقه، آئین نوو رسم تازه گفته می شود.27و همچنین به رسم و آئین جدید و سنت تازه که بر خلاف دستور دین جعل شود نیز بدعت گویند.28

در اصطلاح به فعل یا سخنی که گوینده یا فاعل، آن را بدون تبعیت از صاحب شریعت و بدون توجه به اصول متقن دین و شارع مقدس، ساخته یا مطرح کند، بدعت می-گویند.29

بدعت، به ابداع و ابتداع در اصل به معنای ایجاد یک امر جدید بوده که بر اثر غلبه استعمال به معنای چیزی که به عنوان نقص یا زیادت در دین وارد شود به کار رفته-است.30بنابراین به کاری که نظیر نداشته باشد بدیع می گویند و به اولین فردی که آن کار را انجام داده باشد مبدع و مبتدع گفته می شود.

نو آوری با بدعت اگرچه از نظر ظاهری هم معنا هستند یعنی نو آوری نیز در لغت به ابتکار، ابداع و کار نو گفته شده.31 به بدعت گذاری هم معنا شده و نو آورنده را مبدع، مبتکر و نو آور خوانده اند، اما باید توجه داشت که نو آوری، در اصطلاح به ثمره ی یک سلسله عملیات که از خلاقیت و شکوفایی ذهنی فرد نو آور ناشی شده گفته می شود. بلکه افتراق آنها به استعمال  در محاوره مربوط می شود.

کثرت استعمال بدعت با بار منفی،آن را به معنایی خاص سوق داده که عبارت است از: عمل خلاف سنت یا آئین و رسم نو که مخالف آداب و رسوم تعیین شده از ناحیه شارع مقدس باشد.32

به طور کلی علل پیدایش خرافات، انحرافات و بدعت ها، امور زیر است:

1-جهل و نادانی.

2-آداب و رسوم غلط و القاء دیگران و به قول امروزی ها مد گرایی.

3-تعصّب نسبت به آداب و  رسوم اقوام و اجداد.

4-توطئه دشمنان و استعمار گران.

5-تبلیغات دروغ.

6-  تملک افکار.

7-سادگی مردم.

8-دور شدن از اصول و مبانی اسلامی و غفلت از صراط مستقیم دین.

9-دور بودن از علماء و دانشمندان دینی.

10-محکم نکردن پایه های اعتقادی.

11- عدم تفکر قبل از بیان هر سخن.33

 

3.1.4.بیکاری در ایران


بیکاری از آثار نامطلوب انقلاب صنعتی است، گرچه نمی توان روی این مسئله تأکید کرد. زیرا بیکاری پدیده ای نیست که یکباره به وجود آمده باشد. اصولاً کار و بیکاری از مسائلی است که همیشه بشر با آن دست به گریبان بوده است. اما آنچه مسلم است تا زمانی که ارکان اجتماعی، پدیده های مادی و اقتصادی شناخته نشده بود و تا هنگامی که روابط اجتماعی تا این حد تحت سلطه تولید و تکنیک قرار نگرفته بود، بیکاری بدین حد غامض و به صورت فعلی مورد توجه واقع نشده بود.

نکته قابل توجه وجود بیکاری در همه کشورها اعم از توسعه یافته و توسعه نیافته می-باشد. با این توضیح که شدت وحدت موضوع در نواحی مختلف متفاوت است به این ترتیب بیکاری و ایجاد شغل یکی از مشکلات عمده دولت ها را به وجود آورده است.


در کشورهای کم  رشد و به اصطلاح در حال توسعه، بیکاری به صورت حاد تری سایر موانع را تحت الشعاع قرار می دهد و در کشورهای عقب افتاده جنبه های بیکاری در تار  و پود جامعه نهفته است و به صورت مزمن در آمده و عقب  ماندگی تکنیک در پاره ای موارد مسئله را لاینحل متجلی می سازد طرح های توسعه اقتصادی در این کشورها عموماً به دنبال تأمین رشد بیشتر درآمد ملی بوده و مسئله اشتغال کمتر مورد توجه قرار می گیرد  و  در نتیجه دامنه بیکاری روز به روز بالا می گیرد و وضع را وخیم تر می سازد.

با توجه به این مسئله که توسعه اقتصادی زمانی صورت پذیرفته است که صنعت و کشاورزی هم گام با یکدیگر پیشرفت حاصل نماید غالباً در کشور های در حال توسعه عدم هماهنگی در این زمینه از جمله توسعه نا متناسب مکانیزاسیون در کشاورزی، موجب می شود که میزان قابل توجهی از نیروی کار از بخش کشاورزی به صنعت روی آورند در حالی که ظرفیت موجود صنعت قادر به جذب این گروه نیست و یا سیستم آموزشی، قدرت آمادگی پیدا-کردن این گروه غیر متخصص را برای جذب در صنعت ندارد. در چنین شرایطی است که مشکل بیکاری تشدید می شود در حالی که ممکن است درصدی بر رشد اقتصادی افزوده شده-باشد. بنابراین مشکل اشتغال در همه مراحل توسعه و برای همه کشورها مهمترین امر است. گرچه این مسئله برحسب وسعت و طبیعت کشورهای در حال توسعه در کشورهای صنعتی به نحو قابل ملاحظه ای متفاوت است کشورهای در حال توسعه در تدارک آنند که با ایجاد توسعه اقتصادی برای میلیون ها نفر بیکار موجود و تعداد بیشمار کم کاران و تعداد زیادی تازه واردان به بازار کار وسیله امرار معاش مناسبی فراهم سازند.34

4.مدیریت اسلامی

4.1.تقسیم توانایی ها

وظایف و یا توانایی های مدیریت را می توان به سه دسته توانایی های خاص، توانایی-های عام و توانایی های فنی تقسیم کرد.

توانایی های خاص مسائلی هستند که مستقیماً در مدیریت و رهبری تأثیر می گذارند، مانند برنامه ریزی، سازماندهی، انگیزش، هماهنگی و کنترل.

توانایی های عام تخصص هایی را شامل می شود که با توان مدیریت به طور کامل و مستقیم ارتباط ندارد بلکه آگاهی نسبت به آن ها در تقویت رهبری مؤثراست، مانند توانایی-هایمالی، حسابداری، تأمینی، اداری، کارگزینی و بازرگانی.

توانایی های فنی عبارتند از: توانایی  بکار بردن دانش، روش ها، فنون و ابزاری که لازمه انجام وظایف خاص می باشد،واز طریق تجربه، تحصیل و کار و روزی کسب می شود. این دسته از توانایی ها به تناسب سازمان ها و مجموعه های مختلف متفاوت است.35

4.2.ابتکار و نوآوری

کسانی که دارای ابتکار و نوآوری باشند، مورد احترام دیگران واقع شده، زمینه ایجاد قدرت شخصی و نفوذ آن در بین نیروها به وجود می آید.

نوآوری و ابتکار ممکن است به صورت اختراع یک وسیله جدید باشد،ویا به معنای نوآوری در طرح ها و برنامه های عملیاتی و یا اینکه در قالب حرکت ها و ایجاد تغییرات مطلوب در روند مجموعه نمود پیدا کند.

ابتکار و نوآوری، اگر در مسائل صنعتی و یا در اهداف و طرح های عملیاتی مشکل باشد و برای همه مدیران آسان نباشد، اما نوآوری در امور جاری سازمان برای بسیاری امکان پذیر است.

به طور کلی باید دانست که چون انسان ها از تکرار و یکنواختی، کسل شده و دچار پژمردگی می شوند، حرکت های جدید و تازه به آن ها نشاط می بخشد و روح افسرده آنان را شاداب می کند.این مسأله موجب امیدواری و دلگرمی نسبت به کار گردیده، به سخنان و دستورات رهبر نفوذ بیشتری می دهد.36

4.3.تعهد و مسئولیت پذیری

انسان ها در مسئله تعهد و مسئولیت پذیری از جهت شدت و ضعف، مراتب زیادی دارند، به نحوی که می توان گفت به تعداد انسان های موجود در جهان آفرینش تعهد و مسئولیت پذیری دارای درجات گوناگون می باشد37 و برای اینکه ضریب تعهد و مسئولیت پذیری بالا رود باید نکاتی را رعایت کنیم .از آن جمله:

الف)سعی و کوشش

یکی از ویژگی هایی که موجب موفقیت  می شود، سعی و کوشش می باشد. کسانی که در کارها جدی پرتلاش و فعال باشند، موفق ترند.در واقع تلاش و کوشش رمز موفقیت انسان می باشد، افرادی که در زندگی پرتلاش و جدی هستند، مشکلات را حل می کنند و به اهداف خود می رسند.حضرت علی (علیه السلام) می فرمایند:

«کسی که کوشش نکرد  به مجد و عظمت نرسید».

همه انسان های موفق در تاریخ بشریت کسانی بوده اند که با سعی و تلاش بسیار کار کرده و برای رسیدن به هدف جدیت ورزیده اند. اما افرادی که همه چیز را به شوخی می گیرند، هرگز به موفقیت و پیروزی نخواهند رسید.حضرت علی (علیه السلام) می فرمایند:

«انسان کامل کسی است که جدیت وی بر شوخی او غلبه کند».

و همچنین می فرمایند:

  « کسی که بر مرکب جدیت سوار شد، مخالفینش را شکست می دهد».

ب) پشتکار

فراوانند انسان هایی که کارهای بزرگ را با اشتیاق شروع می کنند، اما پس از مدتی، گرمی و شادابی خود را از دست می دهند و کار را ناقص رها می کنند، اینان غالباً کاری را به ثمر نمی رسانند و همه کارها را ناتمام و بلاتکلیف می گذارند. اگر این صفت زشت در افراد رخنه کند، آنان را به سردرگمی و عدم موفقیت مبتلا خواهد کرد.رسول گرامي اسلام (صلی الله علیه و آله)  مي فرمايند:

«ارزش و اهمیت امور به تمام کردن آن و اعمال به خاتمه آن است».

و همچنین حضرت علی (علیه السلام) می فرمایند:

«چیز کمی که مداوم باشد، بهتر از زیادی است که تداوم ندارد».

بنابراین آدمی موظف است با به کار بستن این نکات و ضمیمه نمودن همت عالی و سعی و توان مضاعف بر مشکلات خود و جامعه ای که در آن زندگی می کند، فائق آید.38

نتيجه

سستی و کاهلی از جمله آسیب هایی است که اگر گریبانگیر افراد جامعه درگیر شده و جامعه به سوی انحطاط و انواع جدی تر کشیده می شود.

 لذا باید افراد جامعه از سستی و تنبلی بپرهیزند و با همت و کوشش زیاد سعی در برطرف کردن نیازهای خویش نمایند و مسئولین هر جامعه نیز با تقسیم توانایی ها و ایجاد ابتکار وو نوآوری در حل مسائل و تعهد و مسئولیت پذیری بالا و برنامه ریزی و استفاده بهتر از امکانات از بروز آسیب بر پیکر جامعه جلوگیری به عمل آورند.

 پي نوشت ها

 

  . محمد، معین، فرهنگ فارسی معین، تهران، نامن، 1384، ص 1911.

2. حدید/11.

3. محسن ،عباس نژاد،  قرآن و اقتصاد،مؤسسه انتشاراتی بنیاد پژهش های قرآن حوزه و دانشگاه، ج 1، ص618.

4.همان، ص 608.

5. اخلاق در بازار، ص 37.

6.قرآن وو اقتصاد، ص 625.

7. جمعه/10.

8. قصص/76.

9. حسینعلی، محمدی نژاد، مبارزه با مفاسد اقتصادی، تابستان 1386، تهران، انتشارات نخیل، چ1 ، 28.

10. قرآن و اقتصاد، ص 622.

11.همان، ص 624.

12. نبأ/11.

13.قرآن و اقتصاد، ص 675.

14. نگار،  اسعدی، نگار، آسیب های شغلی، تهران، 1386، چ 1، ص 222.

.15محمدحسین، طباطبایی،.تفسیرالمیزان،  مترجم سید محمد باقر موسوی همدانی، قم، دفتر انتشارات اسلامی حوزه علمیه قم، 1388، ج 2، ص 429.

16.اسلام و مبارزه با مفاسد اقتصادی، ص 81-82.

17.کلیات نظام اقتصادی، ص 428.

18.همان، ص 429.

19.اسلام وو مبارزه با مفاسد اقتصادی،صص 88-84.

20- حدید/11.

21 . وسائل الشیعه، ج 12، ص 423.

22 . همان، ص 425.

23 . اسلام ومبارزه با مفاسد اقتصادی، صص 120-119.

24 . همان، ص 126.

25 . محسن، قرائتی، تفسیر نور، ج 1، انتشارات مرکز فرهنگی درس هایی از قرآن، ص383.

26 . محمدتقی، مصباح یزدی، تهاجم فرهنگی، انتشارات مؤسسه آموزش و پژوهش امام خمینی (ره)، چ باقری، پاییز 1380، صص 40-38.

27 . فرهنگ معین، ج 1، ص 484.

28 . فرهنگ عمید، ص 183.

29 . مفردات راغب اصفهانی، ص 39.

30 . فرهنگ عمید، ص 213.

31 . لغت نامه دهخدا، ج 46، ص 815.

32 . ابوالفضل، سبزی، وارونه ها و خرافات در آخر الزمان، چ 3، 1388، قم، دارالکرامة، ص 15.

33 . همان، ص 17.

34 . شهین، غفوری خرازی، بررسی مسائل بیکاری در ایران، اسفند 1350، انتشارات مرسسه کار و تأمین اجتماعی، صص 63-57.

35 . محمدحسن، نبوی،مدیریت اسلامی،  انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه، قم، 1377، چ 4، ص129.

36 . همان، ص 130.

37 . همان، ص 220.

38. همان، صص 133-129.

 

 فهرست منابع

* قرآن كريم

1. محمدی نژاد، حسینعلی، مبارزه با مفاسد اقتصادی، تابستان 1386، تهران، انتشارات نخیل، چ1 .

2. موسویان، عباس، کلیات نظام اقتصادی اسلام، 1379،قم، انتشارات دارالثقلین، چ2.

3. سبزی، ابوالفضل، وارونه ها و خرافات در آخر الزمان، 1388، قم، دارالکرامة، چ3.

4. مصباح یزدی، محمدتقی، تهاجم فرهنگی، پائیز 1380، انتشارات مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی(ره)، چ باقری.

5. غفوری خرازی، شهین، بررسی مسائل بیکاری در ایران، اسفند 1350، انتشارات مؤسسه کار و تأمین اجتماعی.

6. اسعدی، نگار، آسیب های شغلی، تهران، 1386، چ 1.

7. نبوی، محمدحسن، مدیریت اسلامی ، قم، 1377، چ4، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه.

8. قرائتی، محسن، تفسیر نور ، ج1، مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن.

9. دهخدا، علي اكبر، لغت نامه دهخدا، تهران، دانشگاه تهران، 1373.

10. معين، محمد، فرهنگ فارسي معين، به اهتمام عزيز الله عليزاده، تهران، ندا، چ 1، 1381.

 11.عباس نژاد، محسن، قرآن و اقتصاد،مؤسسه انتشاراتی بنیاد پژهش های قرآن،.

 12. طباطبایی،محمدحسین، تفسیرالمیزان،  مترجم سید محمد باقر موسوی همدانی، قم، دفتر انتشارات اسلامی حوزه علمیه قم، 1388، ج 2،


نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :