پنج شنبه - 2017 سپتامبر 21 - 1 محرم 1439 - 30 شهريور 1396
Delicious facebook Telegram RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 187073
تاریخ انتشار : 28 تیر 1395 9:36
تعداد مشاهدات : 231

قرآن و تبلیغ

مبلغ، منسوب به اسلام و دین است وتمام كارهایش زیر نظر مردم است.لذا در قرآن وظایفی ذیل آیات شریفه برای مبلغ بیان شده است که عبارتند از:

وظایف مبلغ

 1.     خودسازى و تبلیغ عملى

 از آنجا كه دعوت مردم به راستى و درستى و به تقواى الهى، دلِ پاك مى‏خواهد و كلامِ انسان بى‏تقوا نمى‏تواند چندان اثرى بر مردم داشته باشد، مبلّغ باید در راه خودسازى و زدودن زنگارهاى قلبِ خویش، تلاش فراوان داشته باشد و لحظه‏اى از حركت در مسیر كمال انسانى خویش باز نایستد. آیینه، زمانى مى‏تواند عیب دیگران را بازگو كند كه خودش غبار آلود و زنگارزده نباشد. قرآن مى‏فرماید: «اتامرون النّاس بالبّر و تنسون انفسكم»( بقره /44.)آیا مردم را به نیكى دستور مى‏دهید و خودتان را فراموش كرده‏ایددر جاى دیگر مى‏فرماید: «لِمَ تقولون ما لاتفعلون» چرا آنچه را انجام نمى‏دهید، مى‏گویید؟» صف /2.

 توجه به عبادت و شب زنده‏دارى عامل مؤثرى در خودسازى است؛ «و من اللّیل فتهجّد به نافلة لك عسى ان یبعثك ربّك مقاماً محموداً»( اسراء /79. پاسى از شب را از خواب برخیز و قرآن (و نماز) بخوان. این یك وظیفه اضافى براى توست، تا پروردگارت تو را به مقامى در خور ستایش برانگیزد.» «قم اللّیل الاّ قلیلاً ... و رتّل القرآن ترتیلاً»( مزمل /4.) «شب را به جز كمى از آن برخیز... و قرآن را با دقت و تأمل بخوانآرى، كسى مخاطبِ «قم فانذر» مى‏شود كه «قم اللّیل» بر او نازل شده باشد. مبلغى كه مى‏خواهد انذار كند، باید آثار انذار در وجودش ظاهر شود به اینكه شب‏ها به خاطر ترس از عاقبت گناهان، به درگاه خدا گریه و زارى كند؛ «انّ ناشئة اللّیل هى اشدّ وطاً و اقوم قیلاً»( مزمل /6.) «مسلماً برنامه (عبادت) شبانه پابرجاتر و با استقامت‏تر است

 مبلغى كه همنشین دنیاطلبان باشد، نمى‏تواند در راه خودسازى خویش قدم بردارد. به همین دلیل است كه خداوند متعال دستور به اعراض از دنیاپرستان مى‏دهد و مى‏فرماید: «فاعرض عن مّن تولّى عن ذكرنا و لم یرد الاّ الحیوة الدّنیا»( نجم /29.) «پس، از كسى كه از یاد ما روى برمى‏گرداند و چیزى به جز زندگى دنیایى نمى‏خواهد دورى كنبراى دلنشین بودن كلام نیاز به محبوبیت اجتماعى است و این محبوبیت در سایه ایمان و عمل صالح بدست مى‏آید؛ «انّ الذین امنوا و عملوا الصّالحات سیجعل لهم الرّحمن ودّاً»( مریم /96. كسانى كه ایمان آوردند و عمل صالح انجام دادند، خداوند رحمان محبت آنها را در دل‏ها مى‏افكند

 امام سجاد علیه السلام در خطبه مسجد شام، قرار دادن محبّت اهل‏بیت علیهم السلام را در دل مؤمنین توسط خداوند تفضلى از سوى خدا مى‏داند(1) انسان خودساخته‏اى كه اعمال خوب، در وجودش ملكه شده است تك تك اعمالش تبلیغ دین خداست و مردم از رفتار و كردار او درس مى‏گیرند چرا كه تبلیغ عملى از تبلیغ گفتارى مؤثرتر است . امام صادق علیه السلام مى‏فرماید: «كونوا دعاة النّاس بغیر السنتكم؛ مردم را با غیر زبانتان (یعنى با اعمال و رفتار خود) به راه خدا دعوت كنید »(2)

2.      تعلیم و تربیت

 یكى از مهمترین وظایف مبلغ، تعلیم مردم است. همان چیزى كه از اولین و مهمترین وظایف رسولان الهى بوده است. «لقد منّ اللَّه على المؤمنین اذ بعث فیهم رسولاً من انفسهم ... یعلّمهم الكتاب و الحكمة»( آل عمران /164 «خداوند بر مؤمنان منّت نهاد و رسولى را از بین خودشان برانگیخت تا به آنان دستورات دین و حكمت را بیاموزدمبلغ باید حقایق دینى را كه دشمنان خدا، سعى در پوشاندن آنها دارند، به مردم بیاموزد زیرا مردم، با علم و آگاهى نسبت به دستورات الهى دچار انحراف نمى‏شوند.

 در مناجات مى‏خوانیم: «... تجرّات بجهلى»(2) «خدایا به خاطر نادانى‏ام بر تو جرأت پیدا كرده (و گناه كردم).» و انبیا علیهم السلام به مجرمین مى‏گفتند: «بل انتم قوم تجهلون»( نمل /55). بلكه شما قومى هستید كه در جهل قرار داریدالبته باید توجه داشت كه تعلیم بدون تربیت سودى ندارد بلكه تربیت در مرحله قبل از تعلیم قرار دارد. به همین دلیل است كه معمولاً در آیات قرآن، قبل از تعلیم بر تزكیه و تربیت تأكید مى‏شود؛ «هو الّذى بعث فى الامیّیّن رسولاً منهم یتلوا علیهم ایاته و یزكّیهم و یعلمهم الكتاب و الحكمة»( جمعه /2)او خدایى است كه در بین مردم درس نخوانده رسولى از خودشان برانگیخت تا آیات خداوند را بر آنان تلاوت كند و آنها را پاك سازد و دستورات كتاب و حكمت را به ایشان بیاموزد

3.      تبلیغ ولایت و رهبرى

 وظیفه مبلغ، تنها «انذار» نیست بلكه باید، در زمینه ‏هاى مختلف سیاسى، اجتماعى، فرهنگى، خانوادگى و ... نیز خط دهنده باشد. و باید مردم را با معیارهایى آشنا كند كه در راستاى خط رهبرى است. حركت رسول خدا صلى الله علیه وآله در معرفى حضرت على علیه السلام بعنوان رهبر ، در واقع معرفى خطِ رهبرى اسلام بود. و بقدرى مهم بود كه با تمام تبلیغ حضرت برابرى مى‏كرد؛ «یا ایهّا الرّسول بلّغ ما انزل الیك من ربّك و ان لم تفعل فما بلّغت رسالته»( مائده /67) اى رسول! آنچه از سوى خدا بر تو نازل شده است به مردم برسان كه اگر نرسانى رسالت خویش را تبلیغ نكرده‏اى

 مبلغ باید حركات مخالف خط رهبرى را به مردم معرفى كند او باید افشاگرى كند تا هیچگاه مردم، كافران را رهبران خود نگیرند و از آنان پیروى نكنند؛ «لا یتّخذ المؤمنون الكافرین اولیاء من دون المؤمنین و من یفعل ذلك فلیس من اللَّه فى شى‏ء» (آل‏عمران /28) انسان‏هاى مؤمن نباید كافران را بجاى مؤمنان، دوست گیرند و كسى كه چنین كند رابطه‏اش با خدا قطع است

4.      مبارزه با طاغوت

 باید با طاغوت و طاغوتیان مبارزه كرد، آنگونه كه موسى علیه السلام براى مبارزه با فرعون، قدم پیش نهاد؛

 «اذهب الى فرعون انّه طغى»( طه /24) «(اى موسى!) به سوى فرعون برو، كه طغیان كرده استآرى، دورى و مبارزه با طاغوت پیام تمامى رسولان الهى بوده است؛ «و لقد بعثنا فى كلّ امّة رسولاً ان اعبدوا اللَّه و اجتنبوا الّطاغوت»( نحل /36) «همانا در میان هر امتى رسولى را فرستادیم تا به خلق بگوید: خداى یگانه را بپرستید و از طاغوت دورى كنیدو این دستورى است كه در ابتدا، خود نیز مأمور به انجام آن بوده‏اند؛ «فاصدع بما تؤمر و اعرض عن المشركین»( حجر /94) «(اى رسول!) آنچه را كه به آن مأمور شده‏اى به خلق برسان و از مشركان دورى كن

5.      مبارزه با خرافات

 مبلغ باید با خرافات یا سنت‏هاى غلط جامعه مبارزه كند و راه درست زندگى را به مردم بیاموزد؛ «زوجناكها لكى لایكون على المؤمنین حرج فى ازواج ادعیائهم»( احزاب /37) «(اى رسول ما! چون پسر خوانده تو همسرش را طلاق داد) او را به ازدواج تو در آوریم، تا براى مؤمنان در ازدواج با همسران پسرخوانده حرجى نباشد (و آن را گناه نپندارند و بدین ترتیب یك سنت غلط جاهلى شكسته شود).» لازم به توضیح است كه در بین عرب‏ها، پسرخوانده، تمام احكام پسر را داشت از جمله اینكه ازدواج با همسر مطلّقه پسرخوانده را حرام مى‏پنداشتند لذا خداوند به پیامبرش دستور مى‏دهد با این سنت غلط مبارزه كن.

 رسول خدا به معاذ دستور مى‏دهد كه: «و امت امر الجاهلیّة الاّ ما سنّه الاسلام»اى معاذ! سنت‏هاى جاهلیّت را بمیران مگر آنچه را كه اسلام سنت كرده است(4)

6.      احترام به دیگران

 مبلغ باید به دیگران احترام گذاشته و به آنان شخصیّت دهد. افرادى همچون پیشینیان؛ «قل الحمدللَّه و سلام على عباده الّذین اصطفى»( نمل /59 (اى رسول بگو) ستایش مخصوص خداست و سلام بر بندگانش، كسانى (همچون نوح، ابراهیم، و...) كه آنان را برگزید. احترام و شخصیت دادن به مبلغان پیشین لازم است زیرا ایشان نیز همان رسالتى را به دوش كشیده‏اند كه او ادامه دهنده آن است؛ «شرع لكم من الدّین ما وصّى به نوحاً والّذى اوحینا الیك و ما وصّینا به ابراهیم و موسى و عیسى ان اقیموا الدّین و...»( شورى /13) «شرع و آیینى را كه خداوند براى شما مسلمانان قرار داد، همان حقایق و احكامى است كه نوح را هم به آن سفارش كرد و بر تو اى رسول همان را وحى كردیم و به ابراهیم و موسى و عیسى هم سفارش نمودیم كه دین خدا را به پا دارند

 مبلغ باید به بزرگسالان احترام بگذارد و به كودكان مهربانى كند؛ حضرت على علیه السلام مى‏فرماید: «ارحم من اهلك الصّغیر و وقرّ الكبیر»(5) قشر عظیمى از مردم كودكان هستند انسان‏هایى بسیار حساس و قابل رشد و آنان نیز همچون بزرگسالان براى خود شخصیت قائلند پس مبلغ باید به این نیروى عظیم توجه كند، به آنان شخصیت بدهد و از توهین به آنان بپرهیزد كه رسول خدا صلى الله علیه وآله فرمود: «اذلّ الّناس من اهان النّاس»(6)ذلیل ترین مردم كسى است كه به مردم اهانت كند

 آن بزرگوار بخاطر احترام به كودكان آنان را با كنیه (فامیل) صدا مى‏زد و همیشه مراقب بود كه لطمه‏اى به شخصیت آنان وارد نشود و روحشان آزرده نگردد. روزى رسول خدا صلى الله علیه وآله طفل شیرخوارى را از دایه‏اش گرفت و در آغوش كشید. كودك لباس پیامبر صلى الله علیه وآله را خیس كرد و ام‏فضل دایه او طورى طفل را از پیامبر صلى الله علیه وآله جدا كرد كه گریان شد. حضرت فرمود: ام‏فضل آرام باش لباس مرا آب پاك مى‏كند ولى چه چیز مى‏تواند غبار كدورت و رنجش را از قلب كودك برطرف كند؟(7) امام خمینى قدس سره فرمود: رهبر ما آن طفل 12 ساله (محمد حسین فهمیده)اى است كه با قلب كوچك خود كه ارزشش از صدها زبان و قلم ما بزرگتر است با نارنجك خود را زیر تانك دشمن انداخت و آن را منهدم نمود و خود نیز شربت شهادت نوشید.(8)

 قائل شدن شخصیت براى دیگران اختصاصى به مسلمانان ندارد پس اگر در افراد غیر مسلمان نیز امتیازاتى باشد، شخصیت دادن به آنان، قدم مؤثرى در هدایتشان است. خداوند متعال در قرآن به بعضى از اهل كتاب شخصیت مى‏دهد؛ «و من اهل الكتاب من ان تأمنه بقنطار یؤدّه الیك»( آل عمران /75) بعضى از اهل كتاب (مسیحیان) تا به آن حد درستكارند كه اگر مال بسیارى را به آنها امانت دهى آن را رد كنندپیامبر در قبایلى كه اسلام مى‏آوردند رئیس قبیله را بر ریاست باقى مى‏گذاشت تا به شخصیت او لطمه‏اى وارد نشود. و در مدینه به نظرات «سعد بن معاذ» كه قبلاً ریاستى در مدینه داشت احترام مى‏گذاشت(9)

7.       برخورد مناسب با مخالفان

 مبلغ باید گروه‏هاى مختلف مردم را بشناسد و به مواضع و افكار گروه هاى مخالف آشنا باشد تا بتواند با هر یك، مناسب با حال و افكارش برخورد كند. زیرا اولاً او مخالف زیاد دارد؛ «و كذلك جعلنا لكلّ نبّى عدوّاً من المجرمین ...»( فرقان /31) «و همچنین براى هر پیامبرى دشمنى از بدكاران قرار دادیمو ثانیاً مخالفانش یكسان نیستند. «لتجدنّ اشدّ الناّس عداوة للّذین امنوا الیهود و الّذین اشركوا و لتجدنّ اقربهم موّدة للّذین امنوا الّذین قالوا انّا نصارى...»( مائده /82 «بطور مسلّم یهود و مشركان را دشمن‏ترین مردم نسبت به مؤمنان خواهى یافت ولى آنها را كه مى‏گویند مسیحى هستیم چون در بین آنان افرادى از دنیا بریده وجود دارد و اهل استكبار نیستند، نزدیكترین دوستان به مؤمنان مى‏یابى

 كاملاً روشن است كه ترحّم و اعتماد به دشمنان قسم خورده دین خدا، كه از هر فرصتى براى ضربه زدن به رسول گرامى صلى الله علیه وآله و آرمان‏هاى مقدسش استفاده مى‏كنند مورد قبول خداوند متعال نیست. امّا به غیر از دشمنان قسم خورده اسلام گروه‏هاى دیگرى نیز هستند كه هر یك برخورد خاصى را مى‏طلبند:

1-     مخالفان بى آزار، كه باید آنان را به حال خود واگذاشت همانگونه كه رسول خدا صلى الله علیه وآله عمل نمود و فرمود: «لكم دینكم ولى دین»( كافرون /6)دین شما براى خودتان و دین من براى خودم

2-     بستگان منحرف كه مبلغ باید آنان را انذار كند و به سوى حق بخواند و در صورتى كه زیر بار نرفتند آنان را از خود براند و رابطه خویشاوندى خود را با آنان قطع كند. این برخوردى است كه از حضرت نوح علیه السلام مى‏آموزیم كه تا آخرین لحظات فرزند منحرفش را به حق دعوت كرد و سپس وحى رسید كه: «یا نوح انّه لیس من اهلك انّه عمل غیر صالح»( هود /46)اى نوح! فرزندتو، اهل تو نیست زیرا او را عملى ناشایسته است

3-     هوادارانى كه مخالف شده‏اند. خداوند متعال با این گروه نیز با شدّت برخورد مى‏كند زیرا ضرر اینها بسیار زیاد است و با روى گرداندن از دین خدا روحیه مؤمنان دیگر را نیز تضعیف مى‏كنند؛ «و من یرتدد منكم عن دینه فیمت و هو كافر فاولئك حبطت اعمالهم فى‏الّدنیا و الاخرة»( بقره /217) «و كسى از شما كه از دینش برگردد و بمیرد در حالیكه كافر است. پس ایشان اعمالشان در دنیا و آخرت نابود مى‏شود

4-     افراد ترسو و متملّق كه بخاطر ترس، همیشه مبلغ را در حركت‏هاى انقلابى دلسرد مى‏كنند و بخاطر چاپلوسى عیب‏ها و نواقص او را تذكر نمى‏دهند كه حضرت على علیه السلام وظیفه مبلغ را در مقابل این گروه روشن مى‏كند و مى‏فرماید: با ترسوها مشورت نكن و افراد متملق را از خود بران. آن بزرگوار براى توجه دادن به این صفت زشت مى‏فرمود:

·        با من مثل شاه حرف نزنید.

·        هر چه به ذهنتان رسید تذكر دهید.

·        پیاده دنبال اسب من ندوید

·        مانند بعضى بردگان خود را نبازید.

8.      حضور در صحنه

 تنها استفاده از سخن در تبلیغ ثمر چندانى ندارد زیرا پشتوانه سخن عمل است. مبلغ باید به ابراهیم خلیل علیه السلام اقتدا كند كه تنها با سخن، بر ضد كفر و بت‏پرستى قیام نكرد بلكه تبر به دوش گرفت و با وارد شدن به بتخانه، تمامى بت‏ها را، به جز، بت بزرگ از بین برد«فجعلهم جذاذاً الاّ كبیراً لهم لعلّهم الیه یرجعون»( انبیاء /58) ابراهیم پس از وارد شدن به بتخانه) همه بت‏ها را به جز بت بزرگ درهم شكست تا (در مقام شكایت) به او رجوع كنند. (و با عاجز دیدنش از جواب متوجه خداى یگانه شوندبا گوشه نشینى و انزوا، نمى‏توان مبلغ دینِ خدا بود. دور بودن از صحنه‏هاى اجتماع سبب مى‏شود كه مبلغ از اوضاع و احوال آگاه نشود و مبلغ ناآگاه از مسایل جامعه، نمى‏تواند توفیق زیادى داشته باشد.

 بنابراین مبلغ باید در زمینه‏هاى مختلف، در كارهاى خوب با مردم همكارى كند؛ «و تعاونوا على البّر والتّقوى و لا تعاونوا على الاثم و العدوان»( مائده /2) شما باید در نیكوكارى و تقوا به یكدیگر كمك كنید و از همكارى در گناه و ستمكارى بپرهیزیدمبلغ همیشه به فكر خدمت به مردم است بنابراین زمان و مكان تبلیغ، مشكلات، خطرات و سختى‏هاى آن و آزارهاى مردم و... نمى‏تواند او را لحظه‏اى از انجام وظیفه باز دارد. همانگونه كه حضرت موسى علیه السلام حتى در حال فرار از قوم فرعون به كمك دختران حضرت شعیب رفت و به وظیفه خود عمل كرد. دخترانى كه به خاطر حیا مایل نبودند همراه با مردان گوسفندان خود را از چشمه آب سیراب كنند؛ «... قال ما خطبكما قالتا لانسقى حتّى یصدر الرّعاء و ابونا شیخ كبیر فسقى لهما .... »( قصص /23) «(موسى) گفت شما (دختران) اینجا چه مى‏كنید و كار مهمّتان چیست؟ پاسخ دادند منتظریم تا چوپانان گوسفندانشان را سیراب كنند تا ما هم به گوسفندان آب دهیم و پدر ما، پیرى سالخورده است. پس موسى گوسفندانشان را سیراب كرد

9.       آشنایى با علوم اسلامى و احكام شرعى

 از آنجا كه قسمت مهمى از دستورات دینِ مقدس اسلام، احكام فرعى، همچون حرام و حلال است، مبلغ باید با این احكام به خوبى آشنایى داشته باشد و در صورتى كه پاسخ صحیح یك مسئله شرعى را نمى‏داند، از پاسخ غیر یقینى خوددارى كند كه خداوند بزرگ از این عمل نهى فرموده است: «و لا تقولوا لما تصف السنتكم الكذب هذا حلال و هذا حرام لتفتروا على اللَّه الكذب انّ الّذین یفترون على‏اللَّه الكذب لا یفلحون»( نحل /116.) «به خاطر دروغى كه زبان‏هاى شما توصیف میكند، نگویید این حلال است و آن حرام ، تا بر خدا افترا ببندید، كسانى كه به خدا دروغ مى‏بندند رستگار نخواهند شدو در صورتى كه مسئله‏اى شرعى بطور اشتباه به مردم گفته شود، در صورت امكان، شخص سؤال كننده باید از اشتباه در آید(10) كه این، در مواردى مشكلاتى را براى گوینده فراهم مى‏كند.

 مبلغ باید در مسایل شرعى فتواى مرجع تقلیدى را بگوید كه مردم از آن تقلید مى‏كنند در صورتى كه خود، مجتهد است و صاحب فتوا، نمى‏تواند نظر و فتواى خود را بگوید مگر اینكه مخاطبان، مقلّد او باشند. گفتن حدودِ واقعى احكام شرعى، لازم است تا مردم در این مسایل دچار افراط و تفریط نشوند. آشنایى عملى با مسایل شرعى همچون كفن و دفن، تلقین و نماز بر میّت و ... از امورى است كه مبلغ همیشه باید براى انجام آنها، آمادگى داشته باشد. با توجه به سنخیّتى كه بین علوم انسانى (روانشناسى، جامعه‏شناسى، اقتصاد و... ) و معارف الهى وجود دارد و این علوم، موضوع احكام شرعى را روشن مى‏كنند، شناخت آنها براى مبلغ لازم است زیرا سر و كار او با روح و روان مردم و جامعه انسانى است و تبلیغ و تبیین مسایلى همچون مُضاربه، مُزارعة و... آشنایى با مبانى اقتصادى و مسایل علم اقتصاد را مى‏طلبد. خصوصاً امروزه كه مسایل جدیدى همچون بانك، بیمه، ارز، تورم، گرانى، بودجه، مالیات، عوارض، و ... در جامعه مطرح است كه باید احكام شرعى آنها براى مردم بیان شود.

 بطور كلى نیاز مبلغ به علم فقه، كلام، تفسیر، تاریخ، حدیث، ادیان واخلاق یك ضرورت است. آشنایى مختصر با فنون مختلف نیر عاملى مؤثر در جذب مردم است . خوب است مبلغ با چیزهایى كه در محیط تبلیغى‏اش، امتیاز به حساب مى‏آیند بیگانه نباشد. در اجتماع شاعران، آشناى با شعر، در جمع ادیبان، قادر بر نوشتن مقاله‏اى ادبى. در محیطهاى دانشجویى، آشنا با اصطلاحات علمى و ... و در یك كلام مبلغى همه فن حریف باشد تا از راه‏هاى مختلف بتواند مردم را به دین خدا بخواند؛ «ادع الى سبیل ربّك بالحكمة والموعظة الحسنة و جادلهم بالّتى هى احسن»( نحل /125.) «(اى رسول) خلق را با حكمت و برهان و پند و اندرز نیكو به سوى پروردگارت بخوان و با آنان به طریقى كه نیكوتر است، مناظره كن

 رسول خدا صلى الله علیه وآله پهلوانى را به اسلام دعوت كرد؛ پهلوان گفت: اگر حق باشد مى‏پذیرم. حضرت با او كشتى گرفت و دو بار او را به زمین زد كه سبب تعجب پهلوان شده بود ولى باز هم ایمان نیاورد(11) در بین علماى اسلام، مرحوم شیخ بهاءالدین عاملى (معروف به شیخ بهایى) از علماى ذوفنون بود كه در معمارى، ریاضى، فقه، شعر، سحر، سیاستمدارى و ...متخصص بوده است .(12)

10.   توجه به نسل نو

 بررسى نیروهایى كه قابلیت تبلیغ دارند لازم است و مبلغ باید این نیروها را بشناسد. همانگونه كه حضرت عیسى علیه السلام در پى شناخت این نیروها بود و فرمود: «من انصارى الى اللَّه قال الحواریون نحن انصار اللَّه»( صف /14.) كیست كه با من دین خدا را یارى كند؟ حواریّون گفتند: ما یارى كنندگان دین خداییمرسول خدا صلى الله علیه وآله مى‏فرمود: «هر كس متولد شد یا از دنیا رفت مرا خبر كنید تا هر لحظه در جریان آمار مسلمین باشمبله، وظیفه پیامبران و اولیاى الهى است كه از این مسایل آگاه باشند. از بین نیروهایى كه قابلیت تبلیغ دارند نسل نو و قشر جوان و نوجوان اهمیت بیشترى دارند. لذا امام صادق علیه السلام مى‏فرماید: «علیك بالاحداث فانّهم اسرع الى كلّ خیرٍ»(6)به نوجوانان توجه كن زیرا آنان سریعتر به هر خوبى روى مى‏آورند

 در طولِ تاریخ، جوانان نمونه‏اى سراغ داریم كه به خوبى درخشیده‏اند؛

-         حضرت على علیه السلام در سن 10 سالگى به رسول خدا صلى الله علیه وآله ایمان آورد(14)

-        قرآن معرفت و ایمان و تسلیم نوجوانى بنام اسماعیل علیه السلام را كه در برابر فرمان خدا حاضر به شهادت شد براى تربیت نسل بشر در طول تاریخ نقل مى‏كند.(ص /48)

-        در داستان طالوت و جالوت كه رهبران حق و باطل بودند مى‏خوانیم كه با وجود كم بودن طرفداران حق، نوجوانى به نام داود علیه السلام از میان آنها برخاست و با قدرت ایمان، جالوت سردمدار كفر آن زمان را كشت. قرآن از این شهامت و شجاعت قدردانى كرده است و خداوند متعال این نوجوان را به مقام پیامبرى رساند؛ «و قتل داود جالوت فاتاه اللَّه الملك»( بقره /251)

-        اسامه كه جوانى 18 ساله بود به فرمان پیامبر صلى الله علیه وآله فرمانده جنگ شد و تمام بزرگان قریش مأمور به اطاعت از او شدند(15)

-        مصعب» جوانى كه به نمایندگى از پیامبر صلى الله علیه وآله به مدینه رفت و زمینه را براى ورود و هجرت رسول خدا صلى الله علیه وآله فراهم آورد، بنیانگذار اسلام در مدینه شد و اولین نماز جماعت را برپا كرد.(16)

-        پیامبر اكرم صلى الله علیه وآله جوانى 21 ساله بنام «عَتّاب» را فرماندار مكه قرار داد(17) و فرمود: من بهتر از تو سراغ ندارم و در پاسخ اعتراضات مردم فرمود: كمال به سن نیست او با كمىِ سن، برتر است.

 بسیارى از اصحاب پیامبر اكرم صلى الله علیه وآله را جوانان تشكیل مى‏دادند و در جبهه با ایشان مى‏جنگیدند. و بسیارى از دلاور مردان جبهه‏هاى جنگ در كشور مقدس ایران بر ضد نیروهاى عراقى جوانان بودند. مبلغ باید روحیه و شرایط این گروه را به خوبى بشناسد تا بتواند با آنان برخوردى مناسب داشته باشد.  روحیه كودك با «لهو»، نوجوان با «لعب»، جوان با«زینت»، میانسال با «تفاخر»، و پیر با «تكاثر» سازگار است، بنابراین جوان بطور فطرى شیك پوشى را دوست دارد و مبلغ باید با توجه به این روحیه با او گفتگو كند. این حالت‏ها از آیه قرآن استفاده مى‏شود: «انما الحیوة الدنیا لعب و لهو و زینه و تفاخر بینكم و تكاثر فى الاموال و الاولاد» حدید /20.

 مبلغ باید بداند كه قلب جوان از قلب پیر رقیق‏تر و زمینه پذیرش حق و حركت به سوى كمال در او بیشتر است؛ امام صادق علیه السلام فرمودند: «انّ قلب الشّابّ ارقّ من قلب الشّیخ»(18) همانگونه كه زمینه پذیرش حق در جوانان زیاد است، احتمال انحراف آنها نیز زیادتر است. به همین دلیل حضرت على علیه السلام دستور مى‏دهد كه به فرزندان خود علوم و معارف اسلامى را بیاموزید تا در برابر افكار انحرافى بیمه شوند؛ «علّموا صبیانكم من علمنا ما ینفعهم اللَّه به لا تغلب علیهم المرجئة برأیها»(19)

11.  استمداد از خداوند

 از آنجا كه مبلغ، منسوب به اسلام و دین است، تمام كارهایش زیر نظر مردم است. گناهش با گناه دیگران فرق دارد همانگونه كه خداوند به زنان پیامبر مى‏فرماید: چون خانواده رسول خدایید عمل خلاف شما گناهش دو برابر زنان دیگر است. بنابراین مبلغ باید كاملاً مواظب باشد و بخاطر سالم ماندن از خطرات به خدا پناه ببرد و از او كمك بجوید. در انجام دستورهاى الهى مقید باشد. در حرف زدن دقت كند و كمتر از دیگران شوخى كند. در غذا خوردن مراعات حال مردم را بكند.

 در ساختمان، لباس، مركب، مهمانى‏ها، دوستان، كار و تجارت و هر گونه حركتِ سیاسى، اجتماعى، اقتصادى دقت كند كه خلاف شأن یك مبلغ اسلام نباشد و او رااز زىّ خود خارج نكند. كسى كه مى خواهد با فكر مردم كار كند باید فكر مردم با او موافق باشد. مبلغ باید قبل از تبلیغ با دعا وخواندن آیة الكرسى، دادن صدقه و استعاذه واقعى خودش را نزد خداى بزرگ بیمه كند. اگر مطالب او در حال تبلیغ تمام شد مردم را با حرف بافى معطل نكند. اگر مطالعه نكرده است سخنرانى نكند اگر چند نفر قبل از او برنامه داشته‏اند، برنامه خود را بسیار كوتاه كند بیان لطیفه‏هایى كه بدآموزى نداشته باشد براى تنوع و تقویت روحیه مردم خوب است. و لازم است قبل از تبلیغ استراحتى كرده باشد . این موارد و تمام مسایلى كه در این كتاب مطرح شد تنها با آموختن، عملى نمى‏شود مگر اینكه لطف و عنایت خداوند شامل حال مبلغ شود و این لطف و رحمت بجز استمداد از درگاه آن خالق یكتا میسر نیست.

پی نوشت:

1-     بحارالانوار، چاپ بیروت (مؤسسةالوفاء)، ج 45 /ص 138.

2-     اصول كافى، ج‏2 /ص 78.

3-     مفاتیح‏الجنان /دعاى كمیل.

4-    ترجمه تحف‏العقول، /ص 26م

5-    میزان‏الحكمة /ج‏4 /ص‏70.

6-     بحار الانوار، چاپ‏المكتبة الاسلامیة، ج‏75 /ص‏142.

7-     كودك فلسفى، ج‏2 /ص‏111.

8-    صحیفه نور/ ج‏14 /ص‏60.

9-     السیرةالنبویه لابن هشام /ج‏2 /ص‏273.

10- رساله عملیه امام خمینى (قدس سره)/ مسئله 13.

11-بحار الانوار، چاپ بیروت (موسسةالوفاء)،ج 16 / ص‏178.

12-قصص‏العلماء میرزا محمد تنكابنى /ص 234.

13-بحارالانوار، چاپ بیروت (مؤسسةالوفاء)، ج‏23 /ص‏236.

14-منتهى الامال / در فضایل على علیه السلام، وجه نهم.

15-بحارالانوار، چاپ بیروت (مؤسسةالوفاء)،ج 22 /ص‏466.

16-فروغ ابدیت، ج‏1 /ص‏407.

17-السیرةالنبویة لابن هشام /ج‏4 /ص‏83.

18-الحدیث، ج‏1 /ص‏349.

19-وسائل‏الشیعه، المكتبةالاسلامیة، ج‏15/ ص 197.

محسن قرائتی

http://library.tebyan.net

http://gharaati.ir


نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :