سه شنبه - 2018 سپتامبر 25 - 15 محرم 1440 - 3 مهر 1397
Delicious facebook Telegram RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 196523
تاریخ انتشار : 9 آذر 1395 1:25
تعداد بازدید : 192

مدرسه علمیه حضرت ولی عصر (عج)

نگاهی به ويژگي های اخلاقي امام حسن مجتبي‏(ع)

برخی از ویژگی های اخلاقی امام حسن(علیه السلام) مورد بررسی قرار گرفته است.



اخلاق، دستمايه سترگ هدايت است. زندگي كوتاه دنيا در پرتو آموزه هاي اخلاقي، خود بهشتي برين می شود. انسان براي رسيدن به رشد، كمال و بالندگي اخلاقي به شناخت نياز دارد. شناخت، گاه از راه تحصيل معارف اخلاقي و گاهي از راه شناخت نمونه هاي عملي و به تعبير ديگر، الگوهاي اخلاقي ايجاد می شود.پيشوايان پاك دين علیهم السلام به دليل بهره مندي از ويژگي عصمت و دوري از عصيان و اشتباه، برترين مربيان اخلاق براي انسان، بويژه براي دوستداران و پيروان خود به شمار می روند. در نوشتار حاضر که از حوزه نیوز انتخاب شده برخی از ویژگی های اخلاقی امام حسن(ع) مورد بررسی قرار گرفته است.
***

 

عبادت
امام صادق(ع) در بيان حال معنوي امام حسن(ع) می فرمود: امام مجتبي(ع) عابدترين مردم زمان خود بود. بسيار حج به صورت پياده و گاه با پاي برهنه بجاي می آورد. هميشه او را در حال گفتن ذكر می ديدند و هر گاه آيه يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا را می شنيد، پاسخ می گفت: لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ لَبَّيْك (خداوند! گوش به فرمان توام.) (1)


آن امام همواره در قنوت نمازش، بسيار دعا می كرد و خدا را اين گونه می خواند:....

بارخدايا! تو خود می داني كه من از تلاش خود فروگذار نكرده ام تا هنگامي كه برش تيغم از ميان رفت و تنها شدم. در آن وقت از گذشتگان خودم پيروي كردم (صبر كردم) تا جلوي اين دشمن سركش و ريختن خون شيعيان را بگيرم تا اينكه حفظ كردم آنچه را اولياي من حفظ كردند. خشم خود را فرو بردم و به خواسته آنها تن در دادم. به راهي رفتم كه می خواستند و هيچ نگفتم تا ياري تو فرا برسد كه تو تنها ياور حق و بهترين پشتيبان آن هستي؛ گرچه اين ياري تأخير افتد و نابود شدن دشمن اندكي به درازا كشد. (2)


ترس از خدا
هرگاه امام مجتبي(ع) وضو می گرفت، تمام بدنش از ترس خدا می لرزيد و رنگ چهره اش زرد می شد. وقتي از او در اين باره می پرسيدند، می فرمود: بنده خدا بايد وقتي براي بندگي به درگاه او، آماده می شود، از ترس او رنگش تغيير كند و اعضايش بلرزد.» (3)


هرگاه براي نماز به مسجد می رفت، كنار در می ايستاد و اين گونه زمزمه می كرد:

إِلَهِي ضَيْفُكَ بِبَابِكَ يَا مُحْسِنُ قَدْ أَتَاكَ الْمُسِي ءُ فَتَجَاوَزْ عَنْ قَبِيحِ مَا عِنْدِي بِجَمِيلِ مَا عِنْدَكَ يَا كَرِيم؛(4)

خدايا! مهمانت به درگاهت آمده است. اي نيكوكردار! بدكار به نزد تو آمده است. پس از زشتي و گناهي كه نزد من است به زيبايي آنچه نزد توست، درگذر؛ اي بخشاينده!»


امام صادق(ع) فرمود: وقتي (امام حسن(ع)) به ياد مرگ می افتاد می گريست. هرگاه به ياد قبر می افتاد، گريه می كرد. وقتي به ياد قيامت می افتاد، ناله می كرد، هرگاه به ياد گذشتن از [پل] صراط می افتاد، می گريست. هرگاه به ياد عرضه اعمال بر خداوند می افتاد، ناله اي می كرد و از هوش می رفت. وقتي به نماز می ايستاد، بدنش در مقابل پروردگارش می لرزيد. هرگاه بهشت و دوزخ را به ياد می آورد، مانند مارگزيده، مضطرب می شد و از خدا بهشت را می خواست و از آتش جهنم به او پناه می برد.(5)


هنگامي كه آثار مرگ در چهره اش آشكار شد، او را ديدند كه می گريد. پرسيدند: چرا می گرييد؛ در پاسخ می فرمود:

إِنَّمَا أَبْكِي لِخَصْلَتَيْنِ: لِهَوْلِ الْمُطَّلَعِ وَ فِرَاقِ الْأَحِبَّهًْ؛(6)

به دو دليل می گريم: از ترس روز قيامت و از دوري دوستانم.»


 همنشيني با قرآن
آن بزرگوار، صوتي زيبا در قرائت قرآن داشت و علوم قرآن را از كودكي به نيكي می دانست. همواره پيش از خوابيدن، سوره كهف را تلاوت می كرد و سپس می خوابيد. گفته اند در دوران زندگاني پيامبر اكرم(ص) شخصي وارد مسجد شد و از كسي درباره تفسير شاهد و مشهود(7)

پرسيد؛ آن مرد پاسخ داد: شاهد، روز جمعه است و مشهود، روز عرفه. از مرد ديگري پرسيد؛ ولي او گفت: شاهد روز جمعه و مشهود روز عيد قربان است.
سپس نزد كودكي رفت كه گوشه مسجد نشسته بود. او پاسخ داد: شاهد محمد (ص) رسول خدا و مشهود روز قيامت است؛ مگر نخوانده اي كه خداوند [درباره رسولش] می فرمايد:

اي پيامبر! ما تو را گواه و بشارتگر و هشدار دهنده فرستاديم.(8)

و نيز درباره قيامت می فرمايد: ذلِكَ يَوْمٌ مَجْمُوعٌ لَهُ النَّاسُ وَ ذلِكَ يَوْمٌ مَشْهُود»؛(9)

آن روز، روزي است كه مردم را براي آن گرد می آورند و روزي است كه (جملگي در آن) حاضر می شوند.»
راوي داستان می گويد كه پرسيدم: فردي كه اول پاسخ داد كه بود؟» گفتند: ابن عباس. پرسيدم: دومي كه بود؟ گفتند: ابن عمر. سپس گفتم: آن كودك كه از همه بهتر و درست تر پاسخ داد كه بود؟ گفتند: او حسن بن علي بن ابي طالب بود.(10)


 مهرباني
مهرباني با بندگان خدا از ويژگيهاي بارز ايشان بود. اَنس می گويد كه روزي در محضر امام بودم. يكي از كنيزان ايشان با شاخه گلي در دست وارد شد و آن را به امام تقديم كرد. حضرت گل را از او گرفت و با مهرباني فرمود: برو تو آزادي! من كه از اين رفتار حضرت شگفت زده بودم، گفتم: اي فرزند رسول خدا! اين كنيز، تنها يك شاخه گل به شما هديه كرد، آنگاه شما او را آزاد می كنيد؟ امام در پاسخم فرمود: خداوند بزرگ و مهربان به ما فرموده است:

وَ إِذا حُيِّيتُمْ بِتَحِيَّةٍ فَحَيُّوا بِأَحْسَنَ مِنْها؛(11)

هر كس به شما مهرباني كرد، دو برابر او را پاسخ گوئيد. سپس امام فرمود: پاداش در برابر مهرباني او نيز آزادي اش بود.(12)


 گذشت
امام بسيار با گذشت و بزرگوار بود و از ستم ديگران چشم پوشي می كرد. بارها پيش می آمد كه واكنش حضرت به رفتار ناشايست ديگران، سبب تغيير رويه فرد خطاكار می شد.


در همسايگي ايشان، خانواده اي يهودي می زيستند. ديوار خانه يهودي، شكافي پيدا كرده و نجاست از منزل او به خانه امام نفوذ كرده بود. فرد يهودي نيز از اين جريان آگاهي نداشت تا اينكه روزي زن يهودي براي درخواست نيازي به خانه آن حضرت آمد و ديد كه شكاف ديوار سبب شده است كه ديوار خانه امام نجس شود. بي درنگ، نزد شوهرش رفت و او را آگاه ساخت. مرد يهودي نزد حضرت آمد و از سهل انگاري خود پوزش خواست و از اينكه امام، در اين مدت سكوت كرده و چيزي نگفته بود، شرمنده شد.
امام براي اينكه او بيشتر شرمنده نشود، فرمود: از جدم رسول خدا(ص) شنيدم كه به همسايه مهرباني كنيد. يهودي با ديدن گذشت، چشم پوشي و برخورد پسنديده ايشان به خانه اش برگشت، دست زن و بچه اش را گرفت و نزد امام آمد و از ايشان خواست تا آنان را به دين اسلام درآورد. (13)


 فروتني
امام مانند جدش رسول الله(ص) بدون هيچ تكبري روي زمين می نشست و با تهيدستان، هم سفره می شد. روزي سواره از محلي می گذشت كه ديد گروهي از بينوايان روي زمين نشسته اند و مقداري نان را پيش خود گذارده اند و می خورند. وقتي امام را ديدند، به ايشان تعارف كردند و حضرت را سر سفره خويش خواندند. امام از مركب خويش پياده شد و اين آيه را تلاوت كرد: إِنَّهُ لا يُحِبُّ الْمُسْتَكْبِرين»؛ خداوند خود بزرگ بينان را دوست نمي دارد (نحل/23).»

سپس سر سفره آنان نشست و مشغول خوردن شد. وقتي همگي سير شدند، امام آنها را به منزل خود فرا خواند و از آنان پذيرايي فرمود و به آنان پوشاك هديه كرد.(14)


آن حضرت همواره ديگران را نيز بر خود مقدم می داشت و پيوسته با احترام و فروتني با مردم برخورد می كرد.


ميهمان نوازي
آن گرامي، همواره از ميهمانان پذيرايي می كرد. گاه از اشخاصي پذيرايي می كرد كه حتي آنان را نمي شناخت؛ بويژه، امام به پذيرايي از بينوايان علاقه زيادي داشت، آنان را به خانه خود می برد و به گرمي پذيرايي می كرد و به آنها لباس و مال می بخشيد. (15)


 بردباري
از سخت ترين دوران زندگاني با بركت امام مجتبي(ع)، دوران پس از صلح با معاويه بود. ايشان، سختي اين سالهاي ستم را با بردباري وصف ناشدني اش سپري می كرد. در اين سالها، از غريبه و آشنا سخنان زشت و گزنده می شنيد و از خدنگ بي وفايي، زخم می خورد. بسياري از دوستان به ايشان پشت كرده بودند. روزگار، برايشان به سختي می گذشت. ناسزا گفتن به حضرت علي(ع) شيوه سخنرانان شهر شده بود. هرگاه امام را می ديدند می گفتند:

السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا مُذِلَّ الْمُؤْمِنِين؛(16)

سلام بر تو اي خوار كننده مؤمنان. در حضور ايشان، به هتك و دشنام اميرالمؤمنين(ع) زبان می گشودند و امام با بردباري و مظلوميت بسيار، هتاكيها و دشنامها را تحمل می كرد.


روزي ايشان، وارد مجلس معاويه شد. مجلسي شلوغ و پر ازدحام بود. امام، جاي خالي نيافت و ناگزير، نزديك پاي معاويه نشست كه بالاي منبر بود. معاويه با دشنام به حضرت علي(ع) سخنش را آغاز كرد و درباره خلافت خودش سخن راند و گفت: من از عايشه در شگفتم كه مرا در خور خلافت نديده است و فكر می كند كه اين جايگاه، حق من نيست. سپس با حالتي تمسخرآميز گفت: زن را به اين سخنان چه كار؟ خدا از گناهش بگذرد. آرى! پدر اين مرد [با اشاره به امام مجتبي(ع)] در كار خلافت با من سرستيز داشت، خدا هم جانش را گرفت.
امام فرمود: اي معاويه! آيا از سخنان عايشه تعجب می كني؟ معاويه گفت: بله به خدا! امام فرمود: می خواهي عجيب تر از آن را برايت بگويم؟ گفت: بگو. آن حضرت پاسخ داد: عجيب تر از اينكه عايشه تو را قبول ندارد، اين است كه من پاي منبر تو و نزد پاي تو بنشينم. (17)


 بخشندگي و برآوردن نيازهاي ديگران
مي توان گفت كه بارزترين ويژگي امام مجتبي (ع) كه بهترين سرمشق براي دوستداران او است، بخشندگي بسيار و دستگيري از ديگران است. ايشان به بهانه هاي مختلف، همه را از خوان كرم خويش بهره مند می ساخت و آنقدر بخشش می كرد تا شخص نيازمند بي نياز می شد؛ زيرا طبق تعاليم اسلام، بخشش بايد بگونه اي باشد كه فرهنگ گدايي را ريشه كن سازد و در صورت امكان، شخص را از جرگه نيازمندان بيرون كند.
روزي حضرت مشغول عبادت بود. ديد فردي در كنار او نشسته است و به درگاه خدا می گويد: خدايا! هزار درهم به من ارزاني دار. حضرت به خانه آمد و براي او ده هزار درهم فرستاد. (18)
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
پی نوشت :
(1) بحارالانوار، ج43، ص331.   (2) مهج الدعوات، سيد بن طاووس، ص145.   (3) مناقب آل ابيطالب، ابن شهرآشوب،ج4، ص14 و بحار الانوار، ج43، ص339.   (4) مناقب ابن شهر آشوب، ج4، ص17 و بحارالانوار، همان.   (5) بحارالانوار، همان.   (6) همان، ص332.   (7) بروج/3.   (8) احزاب/45.   (9) هود/103.   (10) بحارالانوار، ج43، ص345.   (11) نساء/86.   (12) مناقب، ابن شهر آشوب، ج4، ص18.   (13) تحفة الواعظين، ج2، ص106.   (14) بحارالانوار، ج43، ص352.   (15) مناقب، ابن شهر آشوب، ج4، ص16 و 17.   (16) همان، ج75، ص287.   (17) ناسخ التواريخ،ج2، ص293.(18) مناقب، ابن شهر آشوب، ج4، ص17.

ابوالفضل هادی منش معارفی از کیهان



نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :