دوشنبه - 2017 نوامبر 20 - 2 ربيع الاول 1439 - 29 آبان 1396
Delicious facebook Telegram RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 207147
تاریخ انتشار : 14 اردیبهشت 1396 9:19
تعداد مشاهدات : 103

مدرسه علمیه انسیه الحوراء

به بهانه بزرگداشت فقیه ری

به بهانه بزرگداشت شیخ صدوق، فقیه ری

بسم الله الرحمن الرحیم

محمد بن علی بن حسین بن موسی بن بابویه قمی مشهور به شیخ صدوق، (۳۰۵ ـ ۳۸۱ق.) از علمای شیعه در قرن چهارم هجری قمری که بزرگ ترین محدّث و فقیه مکتب حدیثی قم به شمار می آید. حدود ۳۰۰ اثر علمی به او نسبت داده شده ولی بسیاری از آنها امروزه در دسترس نیست. کتاب من لایحضره الفقیه از کتب اربعه شیعه اثر اوست. از دیگر آثار مهم و معروف وی می توان معانی الاخبار، عیون الاخبار، الخصال، علل الشرائع و صفات الشیعة را نام برد.

برخی از مشهورترین شاگردان وی عبارتند از سید مرتضی، شیخ مفید و تلعکبری. مدفن شیخ صدوق در ری است.

نسب

ابوجعفر محمد بن علی بن حسین بن موسی بن بابویه قمی مشهور به شیخ صدوق، از علمای قرن ۴ق بوده است.

پدر وی علی بن حسین، در زمان خویش، شیخ و ثقه (مورد اعتماد) و فقیه و پیشوای قمی ها بود هرچند بزرگان و محدثان بسیاری در آن زمان در قم حضور داشتند. او با وجود مرجعین و جایگاه علمی، مغازه ای در بازار داشت و زاهدانه و با پاکدامنی و قناعت به تجارت مشغول بود. او در رشته های مختلف کتاب ها و رساله هایی داشت که شیخ طوسی و نجاشی آنها را ذکر کرده اند. ابن ندیم در الفهرست می گوید: « به خط پسرش محمد بن علی در پشت یک جزء دیدم که: « کتاب های پدرم را که ۲۰۰ کتاب است برای فلانی پسر فلانی اجازه دادم و نیز کتاب های خودم را که ۱۸ کتاب است. »

دعای ولی عصر(عجل الله تعالی فرجه الشریف)

عمر با برکت علی بن باویه پدر شیخ صدوق از پنجاه می گذشت و هنوز فرزندی نداشت و بسیار دوست می داشت که خداوند به او فرزند صالحی عنایت کند، از این رو به حضرت ولی عصر(عج) متوسل شده طی نامه ای به وسیله حسین بن روح که یکی از نمایندگان خاص امام زمان بود تقاضای دعا کرد تا آن حضرت از خداوند، فرزند صالحی برای او بخواهد. ولی عصر(عج) دعا کرده و برای ابن بابویه نوشتند: «برای تو از خداوند خواستیم دو پسر روزیت شود که اهل خیر و برکت باشند» پس از دعای امام زمان بود که ابن بابویه صاحب فرزندی شد که نامش را محمّد نامید و بعدها عالمی بزرگ و فقیه ای نام آور شد. او همان شیخ صدوق است.

دوران کودکی

شیخ صدوق دوران کودکی و آغاز جوانی را در دامان علم و فضیلت و تقوای پدر بزگروارش علی بن بابویه سپری کرد. صدوق در محضر پدر، علوم و معارف را همراه با تربیت های عملی و اخلاقی فرا گرفت. پدر که در اوج علم و فقاهت و شهرت زندگی خود و فرزندانش را از راه مغازه ای کوچک در بازار قم و در نهایت زهد و قناعت می گذارنید. شیخ صدوق بیش از بیست سال از دوران پر برکت حیات پدر را درک کرد و رد سن 22 یا 23 سالگی بود که دست روزگار دامان پر مهر محبت پدر را از او گرفت!

نبوغ ذاتی

خانواده اصیل و اهل علم شیخ صدوق و پرورش یافتن در دامان پدری فقیه و وارسته از یک سو، و تیزهوشی، ذکاوت، حافظه فوق العاده قوی و استعداد ذاتی او از سوی دیگر موجب گردید در مدتی کوتاه به قله های بلندی از کمالات انسانی دست یابد و در کمتر از بیست سالگی هزاران حدیث و روایت با راویان آن ها را به حافظه بسپارد. استاد صدوق محمّد بن علی الاسود درباره حافظه و اشتیاق وافر شیخ صدوق به آموختن می فرمود: «این میل و اشتیاق به علم و دانش که در صدوق وجود دارد مایه شگفتی نیست زیرا او به دعای امام زمان متولد شده است». خود شیخ صدوق بارها می فرمود: «من به دعای صاحب الامر متولد شده ام».

استادان شیخ صدوق

شاید بتوان گفت یکی از عوامل موثر در موفقیت صدوق استادان بسیار زیادی است که دیده و از خرمن علوم آن ها خوشه ها برگرفته است. او ابتدا از محضر پد خود علی بن بابویه درس آموخت و افزون بر آن در مجالس و محافل درسی بزرگان علم و ادب حاضر می شد، به گونه ای که بعضی از علما گفته اند: تعداد استادان صدوق از دویست نفر متجاوز است. از جمله بزرگانی که صدوق از محضر آن ها بهره برده می توان به ابوجعفر محمّد بن یعقوب کُلینی نویسنده کتاب گرانمایه اصول کافی اشاره کرد.

 

جایگاه علمی

شیخ طوسی می گوید: « محمد بن علی بن حسین، حافظ احادیث، آگاه به فقه و رجال، و حدیث شناس بود که در حفظ و کثرت علم، مثل او در میان قمی ها دیده نشد. »

نجاشی در وصفش می گوید:

شیخ ما و فقیه ما... که وارد بغداد شد و با اینکه کم سن و سال بود شیوخ طائفه از او حدیث می شنیدند.

مشایخ و اساتید او

وی در شهرهای مختلف نزد مشایخ و حفاظ بسیاری از ائمه حدیث و غیر آنها، به فراگیری علم پرداخته که شمارشان به ۲۶۰ نفر می رسد. برخی از مشایخ وی از این قرارند:

1.      احمد بن علی بن ابراهیم بن هاشم قمی

2.     احمد بن محمد بن عیسی

3.    پدرش علی بن حسین بن موسی بن بابویه قمی

4.      محمد بن حسن بن احمد بن ولید قمی

5.     محمد بن موسی بن متوکل

وفات

وی در سال ۳۸۱ق با بیش از هفتاد سال سن درگذشت و در شهر ری دفن شد. قبر او امروزه در قبرستانی با نام قبرستان ابن بابویه معروف و زیارتگاه مردم است. تجدید عمارت قبر وی در زمان فتحعلی شاه قاجار در سال ۱۲۳۸ انجام گرفت. پیش از این تاریخ قبر او در اثر سیل شکافته شد و آشکار شدن جنازه سالم وی پس از گذشت قرن ها مایه حیرت همگان شد.

آثار

مجموعه تألیفات شیخ صدوق به ۳۰۰ اثر می رسد که شیخ طوسی در کتاب الفهرست، ۴۰ عدد از آنها را کتاب می شمرد که یکی از آنها من لایحضره الفقیه[۱۴] از کتب اربعه شیعه است؛ و نجاشی (متوفای ۴۵۰ق) در فهرست خویش حدود ۲۰۰ اثر وی را می آورد که در شاخه های مختلف علوم دینی و همه آنها ارزشمندند و از زمان تألیف تاکنون مورد استفاده علماء بوده است، البته بسیاری از آثار او به دست ما نرسیده است. برخی از آثاری که نجاشی در کتابش نام برده عبارتند از:

  • كتاب التوحيد
  • كتاب النبوة
  • كتاب إثبات الوصية لعلي (ع)
  • كتاب علل الشرائع
  • كتاب ثواب الأعمال
  • كتاب عقاب الأعمال
  • كتاب مدينة العلم
  • كتاب المقنع في الفقه
  • كتاب العرض على (في) المجالس
  • كتاب الأوائل
  • كتاب الأواخر
  • كتاب إثبات النص على الأئمة
  • كتاب المعرفة في فضل النبي و أمير المؤمنين و الحسن و الحسين عليهم السلام
  • كتاب الأوامر
  • كتاب المناهي
  • كتاب الفرق
  • كتاب خلق الإنسان
  • كتاب الرسالة الأولة في الغيبة
  • كتاب الرسالة الثانية
  • كتاب الرسالة الثالثة
  • كتاب الرسالة في أركان الإسلام
  • كتاب المياه‏

منابع:

غفاری، علی اکبر، مقدمه « من لایحضره الفقیه » در: الشیخ الصدوق، ۱۴۰۴ق

کمال الدین، ص۲۷۶؛ و مثله قال الطوسی فی کتابه الغیبة، ص۲۰۹؛ به نقل الربانی الشیرازی، عبدالرحیم، مقدمه « معانی الاخبار » در: الشیخ الصدوق، ۱۳۶۱ه‍.ش

  الربانی الشیرازی، عبدالرحیم، مقدمه « معانی الاخبار » در: الشیخ الصدوق، ۱۳۶۱ه‍.ش

  الطوسی، الفهرست، ص۲۳۸.

نجاشی، ۱۳۶۵، ص۳۸۹-۳۹۲.

 

 


نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :