دوشنبه - 2017 دسامبر 11 - 23 ربيع الاول 1439 - 20 آذر 1396
Delicious facebook Telegram RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 208574
تاریخ انتشار : 4 خرداد 1396 1:49
تعداد مشاهدات : 181

مدرسه علمیه حضرت ولی عصر(عج)

لجاجت و زیان های آن

لجاجت به معنای پافشاری و اصرار کردن بر سخن یا رفتاری، نوعی ستیزه جویی است. انسان لجوج کسی است که به دور از عقل و منطق بر سخنی یا رفتاری اصرار می ورزد و این گونه در دامن خرافات و تعصب می افتد و نسبت به هرگونه تغییرات مثبت واکنش منفی نشان می دهد...


لجاجت یک بیماری اخلاقی است که تأثیرات منفی بسیاری در زندگی شخص و آینده او به جا می گذارد. شاید از نظر قرآن یکی از ویژگی های بارز کافران، خصلت لجاجت آنان باشد. بخشی از آیات قرآن به مسئله لجاجت کافران و تأثیرات آن در زندگی اختصاص یافته است.
از آنجا که این بیماری اخلاقی در هر انسانی موجب می شود تا از مسیر حق و عدالت بیرون رود، نویسنده با مراجعه به آموزه های قرآنی و تحلیل خداوند درباره تأثیرات آن در زندگی و سرنوشت کافران، بر آن است تا زشتی و آثار زیانبار این خصلت را تبیین و هشدارهای قرآنی را بیان کند.
***
مفهوم شناسی لجاجت
لجاجت در زبان عربی، به معنای پافشاری در انجام کاری که مخالف میل طرف مقابل باشد، آمده است (مصطفوی، حسن؛ التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1360 ش، ج 10، ص 167) این واژه در فرهنگ قرآن به معنای پافشاری و اصرار ورزیدن بر انجام کاری است که از آن نهی شده است و شخص از روی عناد و دشمنی می کوشد تا آن را انجام دهد. (راغب اصفهانی، مفردات فی غریب القرآن، تحقیق: صفوان عدنان داودی، ص 736)

لجاجت که ریشه آن لج می باشد، به معنای پافشاری و سرسختی و اصرار بر امری و یا کاری و یا خواسته ای بدون در نظر گرفتن خوب یا بد آن یا سود یا زیان آن است. چنین شخصی به سخن و یا نصیحت و یا راهنمایی هیچ کس توجه نمی کند و اگر با او بحث هم بشود و با ادله تلاش شود تا بر عقل و منطق باشد، بر لجاجتش می افزاید و بدتر می شود. از این رو شخص لجوج در این حالت، حتی استوارترین و بهترین دلیل و استدلال در او هیچ تأثیری ندارد.


انسان لجبار، انسان جاهلی نیست، بلکه آگاهانه، مخالفت می کند، زیرا پذیرش سخن دیگری برای او سخت است و تکبر و عناد و مانند آن اجازه نمی دهد زیربار سخن و یا کار حقی برود که حتی به حقانیت و درستی آن رسیده است.


در قرآن کریم آیاتی وجود دارد که در آنها بر لجاجت معاندان و کافران در برابر فرامین خداوند تأکید و از عبارت لجوا استفاده شده: مانند آیه 21 سوره ملک و مؤمنون آیه 76. همچنین در قرآن کلماتی وجود دارد که همین معنای اصرار و لجاجت را می دهد و از مشتقات معانی لجاجت هستند مانند کلمه «اصروا» در سوره نوح آیه 7 «وانی کلما دعوتهم لتغفر لهم جعلوا اصابعهم فی اذانهم و استغشوا ثیابهم« و «اصروا» و «استکبروا استکبارا» ترجمه آیه «و من هر زمان آنها را دعوت کردم تا تو آنها را بیامرزی، انگشتان خویش را در گوشهایشان قرار داده و لباسهایشان را بر خود پیچیدند و در مخالفت اصرار ورزیدند و به شدت استکبار کردند.»


لجاجت؛ خصلت ناپسند و پست
یکی از رذایل اخلاقی و نابهنجاری رفتاری، لجاجت است. خداوند این خصلت را در آیاتی چند مورد سرزنش و نکوهش قرار داده و یکی از عوامل کفرگرایی و کفرورزی کافران را در این خصلت ناپسند آنان دانسته است. انسان لجوج به هیچ منطقی پایبند نیست. اگر دلیل از عقل و منطق ارائه شود، خواهان دلیل حسی می شود و اگر دلیل حسی ارائه شود، آن را انکار می کند و دلیل را ناتوان از اثبات مدعا می شمارد. پس به هر طریقی از زیر بار پذیرش حق و حقیقت می گریزد.
خداونددر آیاتی از جمله 89 تا 94 سوره اسراء لجاجت کافران و درخواست معجزه حسی را مطرح می کند، در حالی که همین افراد پیش از این درخواست، آیات گوناگون الهی را مشاهده کرده و به حقانیت آن آگاه شده اند. علت اینکه کافران این شاخه و آن شاخه می کنند و پس از دیدن دلیل و برهانی خواهان دلیل دیگر می شوند، همان لجاجت و عناد و ستیزه جویی است که نسبت به حق دارند. اینان هرگز به حق و حقیقت ایمان نمی آورند، حتی اگر همه دلایل و برهان ها ارائه شود و هر دلیلی که خواسته اند، اجابت شود؛ زیرا اینان اصولاً قصد پذیرش حق و ایمان به آن را ندارند و تنها در اندیشه بهانه جویی هستند. خداوند در تبیین این حقیقت در آیات 96 و 97 سوره یونس می فرماید: اگر همه معجزات و نشانه های حقانیت به افراد لجوج ارایه شود و آن را حتی به دیده ظاهر هم مشاهده کنند باز هم آن را نمی پذیرند.


انسان لجباز در عین آگاهی و دانایی، به مقابله با حق و حقیقت می رود و این گونه نیست که این کار را از روی نادانی انجام دهد. از این رو کافران لجباز در عین آگاهی از حقانیت پیامبر(ص) و مشاهده معجزات و برهان های قاطع، نه تنها پیامبری آن حضرت را نمی پذیرند بلکه به مقابله با آن حضرت(ص) و حقیقت می پردازند. (انعام، آیات 33 تا 35)
این خصلت عمومی همه کافران در طول تاریخ بشریت و هدایت های آسمانی بوده است. همه پیامبران با کفار لجبازی مواجه بودند که در برابر برهان های روشن و بینات پیامبران(ع) نمی توانستند دلیلی را ارایه دهند و آن را باطل جلوه دهند، بلکه حتی به حقانیت آن رسیده بودند، با این همه به مخالفت و مبارزه با حقیقت و رسالت پیامبران می پرداختند. (ابراهیم، آیات 9 تا 13)


از آیات 41 تا 44 سوره فصلت این معنا به دست می آید که خصلت لجاجت در شخص اجازه نمی دهد تا حتی به مشاهدات خویش ایمان بیاورد. به این معنا که علم شهودی و قطعی و یقینی در این افراد هیچ تأثیری به جا نمی گذارد و بلکه در صورت اصرار بر حق و افزایش ادله و برهان، بر لجاجت ایشان افزوده می شود و نسبت به حق و حقانیت عناد و دشمنی بیشتر پیدا کرده و موضع گیری آنان نسبت به حقیقت تشدید می شود. از این رو کافران لجباز هنگام تلاوت آیاتی الهی بر آنان و ارائه شواهد و ادله دیگر بر حقانیت، اصرار و لجبازی شان افزایش می یابد. (جاثیه، آیات 6 تا 8)
انسان لجباز تنها به انکار ادله عقلانی بسنده نمی کند؛ بلکه لجاجت موجب می شود تا حتی به تکذیب محسوسات نیز بپردازد. خداوند در این باره چندین مورد را مثال می زند. از جمله در آیات 30 تا 44 سوره طور به داستان کافرانی اشاره می کند که با مشاهده عذاب های الهی بر بالای سر خویش به انکار آن اقدام کرده و آن را قطعه ای از ابر می شمارند. در آیات 1 تا 6 سوره قمر نیز به داستان رویگردانی کافران از پذیرش رسالت پیامبر(ص) اشاره می کند. در این آیات خداوند روشن می سازد که لجاجت، آدمی را تا کجا به ورطه سقوط می کشاند و سبب می شود تا لجباز به انکار محسوسات بپردازد. کافران مکه از پیامبر(ص) خواستار معجزه می شوند. آن حضرت(ص) سنگ را به سخن می آورد تا بر رسالت ایشان شهادت دهد و یا با درختی نیز این گونه می کند و حتی گیاهی را به دو نیم کرده و قسمتی از آن را به حرکت در می آورد. اینان می گویند که این سحر است و آن را به عنوان دلیل و شاهدی بر معجزه و رسالت نمی پذیریم؛ ولی از آنجا که سحر در زمین تأثیر می گذارد و در آسمان تأثیری ندارد، پس باید ماه را که آسمانی است دو نیمه کنید. این گونه است که شق القمر اتفاق می افتد و ماه به دو نیم تقسیم می شود. با این همه کافران لجباز مکه، این معجزه محسوس را نیز انکار می کنند.


عوامل لجاجت
لجاجت خصلتی مذموم است که می تواند در هر فردی بروز کند اما بیشتر، اهل علم و آگاهی به این بیماری مبتلا می شوند؛ و این گونه نیست که از روی جهالت شخص به لجبازی رو آورد؛ بلکه در عین آگاهی و علم بلکه علم حضوری و شهودی به انکار و عناد روی می آورد.
عامل اصلی لجاجت را باید در استکبارورزی شخص جستجو کرد. انسان های متکبر به سبب این بیماری دچار بیماری لجاجت می شوند و در عمل اجتماعی به شکل استکبار آن را بروز می دهند. مستکبر به کسی گفته می شود که بخواهد با ترک پذیرفتن حق، خود را بزرگتر از آن بداند که حق را بپذیرد. این حس خود برتربینی، به شخص اجازه نمی دهد که به سخنی غیر از سخن خود گوش کند و به همین جهت بدون هیچ دلیل و حجتی از انقیاد در برابر حق سر برمی تابد. (ترجمه المیزان، ج 12، ص 333 و 334) از این رو خداوند یکی از علل رویگردانی کافران از ایمان را استکبار آنان می شمارد که آنها را به دام لجبازی می افکند و اجازه نمی دهد تا به آنچه یقین علمی و شهودی دارند، ایمان بیاورند (نحل، آیه 22)
خداوند درباره عامل لجاجت بعضی از کافران حق ناپذیر در صدر اسلام به بیماری تکبر و استکبار اشاره می کند و می فرماید که همین استکبار موجب شده تا کافران لجباز منکر منشا الهی قرآن شده و آن را کتابی بشری بدانند. (مدثر، آیات 10 تا 25)
عامل دیگری که قرآن برای لجاجت بیان می کند، تعصب است. انسان های متعصب، گوش شنوایی برای شنیدن حق و چشم بینایی برای دیدن آن ندارند. تعصب اگر ریشه در عقلانیت و غیرت داشته باشد، هیچ مشکلی ندارد، چرا که انسان می بایست نسبت به امر قطعی و حق، غیرت داشته باشد و نسبت به دفاع از آن تعصب ورزد و هویت حقانی خویش را حفظ کند اما بسیاری از تعصبات، کورکورانه و هواپرستانه است که لجبازی را سبب می شود. خداوند به لجبازی های یهودیان در برابر وحی قرآن اشاره می کند و می فرماید که اینان به سبب تعصبات و هواپرستی به انکار قرآن روی آورده اند. (بقره، آیه 120 و نیز نگاه کنید سوره غافر، آیات 10 و 12 و شعراء، آیات 198 تا 201).
در آیه 120 سوره بقره عامل دیگر لجبازی یعنی هواپرستی و تبعیت از آن معرفی شده و خداوند به صراحت از هواپرستی یهودیان به عنوان عامل لجبازی و انکار آنان سخن به میان آورده است.
عامل دیگری که قرآن برای لجبازی بیان می کند، تقلید کورکورانه از نیاکان است. حفظ سنت ها و آیین های باطل موجب می شود تا انسان نسبت به حق موضع گیری منفی داشته باشد و زیربار حق نرود (مائده، آیه 104 و نیز لقمان، آیات 20 تا 23).
البته افزون بر استکبار، تقلید، هواپرستی و تعصب می توان عواملی چون دنیادوستی (نحل، آیات 106 و 107) رسیدن به آسایش و آرامش پس از سختی و بحران (مؤمنون، آیات 73 تا 75) و مهر شدن قلب براساس گناه (بقره، آیات 6 و 7 و روم، آیات 58 تا 60) و مانند آن را نیز به عنوان عوامل یاد کرد.
امیرمؤمنان(ع) سرزنش افراطی را عامل مهمی در ایجاد لجاجت در شخص معرفی می کند و نسبت به این شیوه برخورد با دیگران هشدار می دهد؛ زیرا این گونه برخوردها، شخص را به دامن لجبازی می افکند و فرصت همراهی او با حق را می گیرد. آن حضرت(ع) می فرماید: الا فراط فی الملامهًْ یشب نیران اللجاجهًْ؛ زیاده روی در سرزنش آتش لجاجت را شعله ور می کند. (بحار الانوار جلد 74 ص 212)


آثار لجاجت
لجبازی آثار مخربی در زندگی دنیوی و اخروی آدمی به جا می گذارد؛ چرا که انکار حق حتی ملموسات و محسوسات، زندگی را از حالت طبیعی خارج می کند و انسان را به پوچی و بیهودگی سوق می دهد. از این رو خداوند نسبت به خصلت لجبازی هشدار می دهد و داشتن آن را نکوهش می کند.از جمله آثاری که قرآن برای لجبازی بیان می کند، انکار حقایق عینی و محسوس است که در آیاتی از جمله 2 تا 15 سوره حجر و 32 تا 44 سوره طور به آن اشاره کرده است.
بهانه جویی نسبت به حقایق و سرباز زدن از حق از دیگر جلوه ها و آثار لجبازی است. افراد لجباز حق گریز و حق ستیز می شوند و نسبت به حق واکنش مثبتی از خود نشان نمی دهند و همواره سر ستیز با آن را دارند (ملک، آیات 21 تا 27)
تکذیب حق در هر شکل آن از دیگر آثار لجبازی است که خداوند در آیاتی از جمله 3 تا 6 سوره شعراء و 18 و 21 سوره ملک به آن اشاره کرده است.
خداوند اصرار بر حق ستیزی و کفرگرایی در حد مهر شدن قلب و گوش و چشم را خسارت واقعی انسان برمی شمارد (نحل، آیات 104 تا 109) و لجاجت به رغم مشاهده براهین روشن را بسیار خسارت آمیز و زیانبار می داند و نسبت به آن هشدار می دهد. (ابراهیم، آیات 10 تا 15)
لجبازی موجب قرار گرفتن انسان در زمره ستمگران (عنکبوت، آیات 47 تا 51)، عدم بیداری از هشدارها و بلایا (مؤمنون، آیات 73 تا 76)، عدم تأثیرگذاری هشدارها (بقره، آیات 6 و 7) غفلت (نحل، آیات 106 تا 108)، کوری باطنی (انعام، آیات 25 و 26 و کهف، آیات 56 و 57)، مانع ایمان (بقره، آیات 6 و 7)، مانع استغفار و توبه (کهف، آیات 54 و 56)، مانع عبرت آموزی و درس (طور، آیه 36)، مانع دیدن و افتادن پرده بر دیدگان (بقره، آیات 6 و 7)، مانع شنیدن حقایق (انعام، آیات 25 و 26)، عامل جدل های بیهوده (همان)، محرومیت از توفیقات الهی (مائده، آیه 41) محرومیت از نجات (آل عمران، آیات 86 تا 91)، محرومیت از نصرت خداوند در هنگام مرگ (همان)، محرومیت از هدایت الهی (نحل، آیات 106 و 107)، مهر شدن قلب از درک و فهم حقایق (اعراف، آیات 101 تا 103)، لعن و نفرین خداوندی (بقره، آیه 89)، تحیر و سرگردانی (مؤمنون، آیات 74 و 75)، کور دلی (فصلت، آیات 41 تا 44)، عذاب دنیوی (یونس، آیات 101 و 102)، آتش دوزخ (اعراف، آیات 50 و 51)، غضب الهی (نحل، آیات 103 تا 108)، غل و زنجیر و اهانت و خواری (یس، آیات 6 تا 11)، فرجام بد (انعام، آیات 7 تا 10)، زشت شدن چهره (ملک، آیات 21 تا 27) و هلاکت (انعام، آیات 25 و 26) و مانند آن می شود.

 معارفی از کیهان



نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :